Oproerpolitie vormt linies voor gebouw Hongaarse staatstelevisie om te beletten dat demonstranten binnendringen.

Foto Bernadett Szabo/Reuters

‘Hongaarse protesten zijn klein, maar wel verenigd’

Csaba Tóth directeur liberale denktank

De demonstraties in Hongarije mogen kleinschalig zijn, maar oppositiegroepen trekken voor het eerst samen op.

De afgelopen dagen gingen Hongaren de straat op om te betogen tegen omstreden regeringsmaatregelen op het gebied van arbeid en rechtspraak. Met zo’n 15.000 betogers in hoofdstad Boedapest bleven de demonstraties bescheiden in omvang. Toch ziet Csaba Tóth, directeur van de Hongaarse liberale denktank Republikon Institute, ontwikkelingen die kunnen leiden tot scheurtjes in de macht van de almachtige premier Orbán en regeringspartij Fidesz.

De demonstraties zijn kleinschalig en gecentreerd, wat is het verschil met voorgaande protesten?

„Klopt, maar het gaat hier niet om aantallen. Er lijkt wel degelijk iets te verschuiven. Ten eerste werden eerdere protesten vaak ad hoc georganiseerd door maatschappelijke organisaties of individuen. Wat we nu zien is samenwerking van de parlementaire oppositie, het maatschappelijk middenveld, de vakbonden en individuen. Daarnaast is de reactie van de regering belangrijk. Niet eerder in Hongarije zagen we parlementariërs fysiek lastiggevallen worden zoals dat zondag gebeurde in het gebouw van de staatsmedia. Wat mensen heeft geschokt, is dat privébeveiligers van de staatsmedia de politie de toegang tot het gebouw ontzegde, terwijl die de in het nauw gedreven parlementariërs grondwettelijk te hulp had moeten komen.”

Is die nieuwe solidariteit een duurzame ontwikkeling binnen de verdeelde oppositie?

„Er lijkt een psychologische verandering op te treden. De oppositiepartijen beginnen het idee te krijgen dat ze iets kunnen betekenen. De samenwerking die zij nu aan zijn gegaan met andere oppositiegroepen wordt verwelkomd door hun achterban. Dat zij bij de protesten van de afgelopen dagen het voortouw hebben genomen, verschaft ze meer geloofwaardigheid. Natuurlijk, Fidesz heeft een stevige meerderheid, parlementaire verkiezingen zijn nog ver weg en Kerst staat voor de deur. Maar er zijn plannen voor een voortzetting van de protesten in januari en mogelijke vervolgacties van de vakbonden. Dus hoewel ik geen direct resultaat verwacht, geloof ik dat dit op lange termijn kan bijdragen aan de erosie van de macht van Fidesz en mogelijk aan een verandering in het politieke klimaat.”

Wat is de rol van de vakbonden?

„Vakbonden zijn langzamer in hun reactie dan de gemiddelde demonstrant, ze zijn gefragmenteerd en zwak. Maar de consequenties van de zogenoemde ‘slavenwet’, de katalysator van deze protesten, is iets wat hun direct aangaat. Het is heel moeilijk om stakingen te organiseren in Hongarije, vanwege serieuze wettelijke beperkingen die de regering enkele jaren geleden heeft ingevoerd. Mensen riskeren hun baan als ze zich niet aan de stakingsregels houden. Maar de vakbonden kunnen zich wel solidair verklaren met de oppositie en demonstranten.”

Lees ook: Protest tegen Orbán houdt aan

Denkt u dat de protesten zullen aanhouden in het nieuwe jaar?

„Het is belangrijk om de verwachtingen goed te managen. Mensen die snelle resultaten verwachten, zullen teleurgesteld worden. Maar er is een kleine stap gezet die toont dat de oppositie wel degelijk mogelijkheden heeft. Het is nu aan partijen, vakbonden en maatschappelijke organisaties om uit te vinden hoe ze deze energie kunnen vasthouden en kanaliseren. Als deze verschillende partijen erin slagen de heersende woede en het optimisme te verbinden aan duidelijke doelstellingen in het nieuwe jaar, dan maken zij een kans. Ondertussen zal Fidesz afwachten en doen de staatsmedia er alles aan de protesten neer te zetten als een belachelijke vorm van anarchie.”

    • Eva Cukier