Wegwerpplastic is de nieuwe sigaret: verketterd en verboden

Duurzaamheid De EU gaat plastic voor eenmalig gebruik verbieden voor onder meer rietjes, bordjes en wattenstaafjes. De branche reageert kritisch.

Onder meer bestek en rietjes mogen in de toekomst niet meer van plastic worden gemaakt.
Onder meer bestek en rietjes mogen in de toekomst niet meer van plastic worden gemaakt. Foto EPA/Stian Lysberg Solum

Wegwerpplastic is hard op weg om de nieuwe sigaret te worden: verketterd en op veel plekken verboden. Om een plastic rietje of koffiedeksel moeten klanten in veel horecagelegenheden alweer een tijd expliciet vragen. Een afkeurende blik behoort steeds vaker tot de mogelijkheden. Op NS-stations krijgen klanten sinds oktober korting als ze hun eigen koffiebekers meenemen. Winkelketens en diverse grote landen zoals India en China kondigen de laatste maanden maatregelen aan tegen plasticgebruik. En woensdag zijn het Europees Parlement en de lidstaten van de Europese Unie het eens geworden over een verbod op plastic voor eenmalig gebruik.

Onder meer wattenstaafjes, bestek, borden, rietjes, ballonstokjes en roerstaafjes mogen in de toekomst niet meer van plastic worden gemaakt. Het verbod moet in 2021 ingaan. De producten zijn samen volgens de Europese Unie goed voor circa 70 procent van het plasticafval dat in Europese wateren drijft. In de plannen worden producenten van het plastic ook verantwoordelijk gemaakt voor de inzameling van het afval, door ze een heffing te laten betalen.

Fabrikanten reageren kritisch. „Op zich is het goed voor de bewustwording dat er Europese regels komen”, zegt duurzaamheidsdirecteur Rob Verhagen van Oerlemans Packaging, één van de grootste fabrikanten van plastic verpakkingen in Nederland. „Wij werken natuurlijk al langer aan duurzamere alternatieven. Alleen met het verbieden van rietjes en wattenstaafjes los je de wegwerpcultuur niet op.” En het is nog maar de vraag of de alternatieven zoveel beter zijn, zegt Verhagen. „Gaan we terug naar glas, of blik? Een alternatief voor plastic rietjes is bijvoorbeeld bamboe. Dat moet ook worden omgehakt hoor.”

Lees ook: Geen deksel meer op fruit: dat scheelt 300.000 kilo plastic

Directeur Jur Zandbergen van branchevereniging NRK deelt die kritiek. „Ja, wij maken het. Maar we brengen het naar de markt omdat de markt daarom vraagt. Behalve producenten zou Brussel ook consumenten meer moeten aanspreken. Zíj kopen het, zíj gooien het weg. En er zijn ook genoeg andere schadelijke wegwerpproducten, neem alleen kranten.” Het is volgens hem nog te vroeg om te becijferen wat de financiële impact zal zijn.

Overigens is in de Europese overeenkomst ook vastgelegd dat lidstaten de consumptie van voedsel- en drankverpakkingen met plastics erin moeten verminderen. Ook committeren lidstaten zich aan campagnes om consumenten bewuster te maken van de nadelen van rondzwervend plastic. De nieuwe afspraken richten zich zeker niet uitsluitend op fabrikanten. En niet elk bedrijf dat veel plastic verkoopt en gebruikt reageert zoals de plasticfabrikanten.

McDonald’s en Ikea

McDonald’s sorteerde in juni al voor op het besluit en kondigde aan vanaf volgend jaar plastic rietjes in Nederland te vervangen door bijvoorbeeld papieren exemplaren. Ikea maakte eerder dit jaar al plannen bekend om vanaf 2020 plastic rietjes, borden en bekers uit zijn winkels en restaurants te bannen. Het bedrijf wil vanaf 2030 helemaal afstappen van plastics, dus ook voor de verpakking van meubels, al zegt de woonwinkelketen zelf nog niet precies te weten hoe.

De overeenkomst die woensdag in Brussel werd gesloten geldt als cruciale stap naar een definitief verbod. In oktober stemde een overgrote meerderheid van het Europees Parlement al voor het uitbannen van single use plastic, kunststoffen voor eenmalig gebruik. De volgende stap was dat het Parlement met de lidstaten zou overleggen over de precieze invoering van het verbod, wat nu dus is afgerond.

Omdat er kleine wijzigingen zijn doorgevoerd moeten de Europese regeringsleiders en het Europese Parlement nog over het beleid stemmen, maar dat is in de praktijk een hamerstuk. Over deze uitkomst hebben de lidstaten en parlementariërs op dinsdag ruim twaalf uur vergaderd.

Greenpeace is „in principe enthousiast”, zegt woordvoerder Meike Rijksen. „Het is een belangrijke stap. Alleen missen wel de reductiedoelstellingen.” Er zijn geen harde afspraken gemaakt over de totale vermindering van plastics. „Dus ook met deze overeenkomst kan de hoeveelheid plasticafval nog steeds gewoon groeien.”

De Europese Commissie schat dat het beleid consumenten 6,5 miljard euro zal besparen. Dat komt volgens een woordvoerder doordat consumenten in plaats van het steeds kopen van nieuwe producten voortaan duurzame producten gaan hergebruiken. Ook wordt tussen nu en 2022 het equivalent van 22 miljard euro aan milieuschade voorkomen. Het verbod is naar schatting goed voor een CO2-reductie van 3,4 miljoen ton.

Correctie (19 december 2018): in een eerdere versie van dit artikel was de functieomschrijving van Jur Zandbergen onjuist. Dat is hierboven aangepast.