Brussel bedenkt schokdempers voor een Brexit-klap

No deal-scenario De noodmaatregelen van de Commissie om de schade van een Brexit zonder akkoord te beperken, zijn zo beperkt mogelijk.

Protest tegen Brexit, nabij de Britse parlementsgebouwen in Londen.
Protest tegen Brexit, nabij de Britse parlementsgebouwen in Londen. Foto Tim Ireland/AP

Britse vliegtuigen kunnen nog op en neer van het Verenigd Koninkrijk naar een Europese bestemming, maar ze mogen niet meer vliegen tussen luchthavens binnen de EU. Vrachtwagens mogen doorrijden zonder extra administratieve rompslomp, maar slechts voor enkele maanden. Financiële diensten tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie gaan door, maar: alle regels zijn tijdelijk.

Met nog precies honderd dagen te gaan tot Brexit Day, 29 maart 2019, presenteerde de Europese Commissie woensdag in Brussel de maatregelen om de EU voor te bereiden op een Brexit zonder akkoord met de Britten.

Deze maatregelen, die boven de nationale maatregelen van lidstaten hangen, moeten de economische en maatschappelijke onzekerheid over een harde Brexit in de Unie verkleinen. Maar ze bevatten ook een zo hard mogelijke boodschap aan Britten die geloven dat no deal beter zou zijn dan het uittredingsakkoord: droom verder.

„We hopen op het beste, maar de EU moet goed voorbereid zijn op het slechtste”, zegt de Commissie. Het beste zou, afgezien van géén Brexit, nog altijd ratificatie zijn van het uittredingsakkoord, onderstreepte eurocommissaris Valdis Dombrovskis woensdag. In januari stemt het Britse Lagerhuis daarover, en een meerderheid daar lijkt nog altijd ver weg.

De regels zijn ook een harde boodschap aan Britten die in no deal geloven: droom verder

Daarom dringt de tijd: lidstaten kijken uit naar Europese wetten en maatregelen om tijdig voorbereid te zijn op no deal. Tot nu toe was de Commissie voorzichtig: ze wilde de aandacht niet afleiden van het uittredingsakkoord. Vorige week besloten de regeringsleiders op de EU-top dat langer wachten niet verantwoord is.

Nu is de boodschap van de Commissie: de immense economische schade die het gevolg zal zijn van no deal voor het Verenigd Koninkrijk kunnen we niet voorkomen. Alles wat erin zit, is een poging van de Europese Unie om de schade voor burgers en bedrijven binnen de Unie te beperken, niet om die ongedaan te maken.

Die maatregelen zijn geen managed no deal waarop de afgelopen weken werd aangedrongen door het bedrijfsleven: deelafspraken tussen het VK en de EU om een zachte landing per sector te garanderen. Het VK werkt aan eigen maatregelen, de EU ook, zonder hierover te hebben onderhandeld.

Verblijfsvergunning

De rechten van de 1,5 miljoen Britten die wonen en werken in de EU moeten bij no deal door de EU-lidstaten worden gegarandeerd. De Commissie roept de 27 EU-landen op tot een „genereuze benadering” bij het verlenen van tijdelijke vergunningen. Daar hoort wel een voorwaarde bij: dat het Verenigd Koninkrijk zich ook zo opstelt. Britten hoeven geen visum aan te vragen voor een bezoek aan een EU-land, mits – opnieuw – ook het VK niet om visa vraagt.

Financiële diensten

Voor stabiliteit van de financiële dienstverlening over en weer wil de Commissie „onmiddellijke onderbreking” van financiële diensten op 29 maart voorkomen. Voor een maximale periode van twaalf maanden wil ze maatregelen afspreken die een centrale, gecoördineerde afwikkeling van financiële transacties (beleggingen, derivaten) voor Europese banken garanderen.

Verkeer en transport

Britse luchtvaartmaatschappijen mogen nog tot twaalf maanden na Brexit Day blijven vliegen op luchthavens binnen de EU. Maar ze mogen niet langer vluchten verzorgen binnen de EU. „Heen en weer van Londen naar Parijs kan, maar niet tussen Brussel en Parijs”, lichtte de Commissie met een voorbeeld toe. Vrachtverkeer over de weg blijft toegestaan over een periode van negen maanden na 29 maart 2019 zonder afzonderlijke vergunning per rit.

Import/Export

Op goederen die de EU vanuit het VK invoert kunnen douanerechten en btw worden geheven. Met bepaalde maatregelen wil de Commissie extra papierwerk vermijden. Zo komt het VK op een lijst van landen waarvoor geldt dat een eenmalige goedkeuring van export van bepaalde goederen volstaat, voor alle 27 EU-landen.

De Commissie roept de EU27 op zich voor te bereiden op een toekomst waarin het VK volledig buiten de EU-douaneunie valt.

Lees ook: ‘Ramp van ‘no deal’ hoe dan ook vermijden’

Vrede Ierse eiland

No deal betekent ook geen Europese noodoplossing meer om een harde grens op het Ierse eiland te voorkomen. Hoe dat uitpakt, hangt zonder uittredingsakkoord volledig af van Ierland en het Verenigd Koninkrijk zelf. De Commissie roept op tot respect voor het Goede Vrijdagakkoord. En ze blijft het vredesproces in Noord-Ierland met Europees geld ondersteunen vanuit het EU-programma ‘PEACE’. Dat gebeurt tot uiterlijk december 2020.

    • Tijn Sadée
    • René Moerland