Opinie

Welke Mark Rutte is bezorgd over het vaasje Nederland?

Open brief

None

De kerstboodschap was aan de vroege kant dit jaar. Nederland is een geweldig land maar ook een teer bezit dat broos en breekbaar is. Het land is als „een vaasje dat we met 17 miljoen gewone en bijzondere mensen vasthouden”. Er zijn mensen die zo hard aan dat vaasje trekken dat het stuk gaat. Daarom een open brief in de vorm van een advertentie in het Algemeen Dagblad van maandag waarin „de onuitgesproken afspraak die we met elkaar hebben om dat bezit te beschermen” maar eens wordt uitgesproken. Was getekend: Mark Rutte.

Maar van welke Mark Rutte waren deze woorden afkomstig? Van de heer Rutte, bewoner van het Haagse Benoordenhout, van minister-president Rutte, of van VVD-leider Rutte? De paginagrote advertentie biedt hierover geen duidelijkheid. Er wordt alleen maar verwezen naar een tijdstip op NPO 1. Dat blijkt de zendtijd voor politieke partijen te zijn. Beter gezegd: de zendtijd voor de VVD.

Rutte schrijft een open brief maar in welke hoedanigheid hij dat doet wordt bewust in het midden gelaten. Zijn vorige open brief van januari 2017, voorafgaand aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer was nog voorzien van een VVD-logo. Dit keer dus niet. Is de man boven zijn partij uit gestegen? Wil hij niet meer met zijn partij geassocieerd worden? Wie roept het land op tot kalmte?

Voor alle duidelijkheid: op de boodschap valt weinig af te dingen. De opgewondenheid in het land mag wel wat minder. En wat er vaak uit de echoput die Twitter heet naar boven komt staat inderdaad niet model voor heel Nederland. Dat mag allemaal best gezegd worden. Zeker door mensen die verantwoordelijkheid dragen. Des te wranger is het als onduidelijk blijft in welke hoedanigheid zij praten.

Natuurlijk kan dit worden afgedaan als muggenzifterij. Maar deze staatsrechtelijk slordige benadering waarbij de man met de premierstatus in de aanloop naar verkiezingen zich op kosten van zijn partij (maar dit niet aangeeft) tot de „Beste Nederlanders” richt, raakt wel aan een fundamenteel probleem. Een terugkerend element in alle analyses van de afgelopen jaren over falend overheidsbeleid is de zoekgeraakte verantwoordelijkheid. Als het erop aankomt is niemand aanspreekbaar. Wie koestert het vaasje? Premier Rutte of VVD-leider Rutte. Het land mocht het niet weten.

In de huidige samenleving waar het wantrouwen zo dominant aanwezig is, moet het antwoord van politici maximale openheid zijn. Uitgerekend vorige week bepleitte de staatscommissie-Remkes, die het parlementair stelsel onderzocht, in haar eindrapport een „transparantieplicht” voor opdrachtgevers van politieke advertenties. De commissie doelde op de toegenomen verborgen, want naamloze activiteiten van partijen op digitale platforms, maar het principe geldt natuurlijk voor alle uitingsvormen.

De heer Rutte, minister-president Rutte, VVD-leider Rutte. ‘Moet toch allemaal kunnen’, zal Mark Rutte, liefhebber van dit ‘gave land’ ongetwijfeld denken. Maar het kan dus helemaal niet.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.