Roze ijsdwerg ‘Farout’ draait op recordafstand om de zon

Sterrenkunde Op een recordafstand van de zon is een nieuw hemellichaam in het zonnestelsel ontdekt. De roze ijsdwerg 2018VG (bijnaam: Farout) draait op 120 AU om de zon, 120 keer verder dan de aarde. Grootte: ongeveer 500 km.

Aan de rand van het zonnestelsel: tekening van het nieuwe object Farout, met afstandslijn. Farout staat 120 keer zo ver van de zon als de aarde, en bijna vier keer zo ver als Pluto nu staat.
Aan de rand van het zonnestelsel: tekening van het nieuwe object Farout, met afstandslijn. Farout staat 120 keer zo ver van de zon als de aarde, en bijna vier keer zo ver als Pluto nu staat. Illustratie Roberto Molar Candanosa / Scott S. Sheppard / Carnegie Institution for Science.

Op een afstand die meer dan honderd keer zo groot is als de afstand tussen de zon en de aarde is een nieuw hemellichaam ontdekt. Het heeft de officiële aanduiding 2018 VG18 gekregen, maar wordt ook wel Farout (‘Verweg’) genoemd. En niet voor niets: het is het verste object dat tot nu toe in ons zonnestelsel is waargenomen. Farout doet ongeveer duizend jaar over één rondje om de zon. Verder is er nog weinig over hem bekend.

Farout laat de vorige houder van het afstandsrecord – de dwergplaneet Eris – ruimschoots achter zich. Hij is 120 ‘astronomische eenheden’ van de zon verwijderd: bijna een kwart verder dan Eris. De astronomische eenheid (AE) komt overeen met de gemiddelde afstand tussen zon en aarde oftewel 150 miljoen kilometer. De bekende dwergplaneet Pluto bevindt zich momenteel op ‘slechts’ 34 AE van de zon.

Subaru-telescoop

Het bestaan van Farout is maandag gemeld bij de Internationale Astronomische Unie. Het hemellichaam is opgespoord met de Japanse Subaru-telescoop op de Mauna Kea (Hawaï), maar zijn ontdekkers zijn twee Amerikanen: Scott Sheppard en Chad Trujillo. De ontdekking is gedaan in het kader van een al jaren durende zoektocht naar een forse planeet die zich in de buitenwijken van ons zonnestelsel zou verschuilen. Het bestaan van die hypothetische ‘Planeet 9’ wordt afgeleid uit de aantrekkingskracht die hij uitoefent op kleinere hemellichamen, maar zelf is hij nog steeds onvindbaar.

Lees ook: Schuilt er een negende planeet in ons zonnestelsel?

Of ook Farout tijdens zijn trage omloop om de zon door deze Planeet 9 wordt beïnvloed is nog onbekend. Door zijn grote afstand verplaatst hij zich dermate traag dat het nog jaren zal duren voordat astronomen de precieze vorm van zijn omloopbaan kunnen vaststellen. Opvallend is wel dat Farout is aangetroffen in hetzelfde hemelgebied waar ook andere verre leden van ons zonnestelsel zijn aangetroffen. Dat versterkt het vermoeden dat ook hij onder invloed staat van een ander, groter hemellichaam.

Gifje van de ontdekkingsfoto’s van 2018 VG18 “Farout” door de Subaru Telescope op 10 November 10, 2018, met één uur verschil. Farout beweegt, de andere hemellichamen staan stil. Foto’s: Scott S. Sheppard/David Tholen.

500 kilometer

Bij waarnemingen met de Magellan-telescoop in het noorden van Chili heeft Farout twee van zijn fysieke kenmerken prijsgegeven. Uit zijn helderheid kan worden opgemaakt dat hij ongeveer 500 kilometer groot is. Veel meer dan een schatting is dat echter niet, omdat onbekend is hoeveel zonlicht door zijn (waarschijnlijk) ijsachtige oppervlak wordt weerkaatst. Duidelijk is wel dat dit oppervlak een roze gloed vertoont, zoals bij meer objecten in het buitengebied van ons zonnestelsel het geval is.

Met een afstand van 120 astronomische eenheden bevindt Farout zich ver voorbij de zogeheten Kuipergordel – een brede strook voorbij de omloopbaan van de planeet Neptunus waar zich vele duizenden ijsachtige planetoïden hebben verzameld. Vermoed wordt dat dit restanten zijn van het planetaire bouwmateriaal waaruit ruim 4,5 miljard jaar geleden de grote planeten van ons zonnestelsel zijn gevormd.

Lees ook: Dwergplaneet Sedna is een geschenk van een andere ster

Vermoedelijk hebben ook ‘ijsdwergen’ zoals Farout oorspronkelijk tot de Kuipergordel behoord, maar zijn ze daar op enig moment uit weggeslingerd. Over de precieze gang van zaken bestaat nog veel onduidelijkheid, maar het lijkt aannemelijk dat onderlinge interacties en de zwaartekrachtsinvloeden van de buitenste grote planeten van ons zonnestelsel een belangrijke rol hebben gespeeld bij hun verbanning uit de Kuipergordel.