Verdeeld Labour bedreigt May niet

Brexit Labourleider Corbyn diende vooral een motie van wantrouwen in om een deel van zijn eigen partij tegemoet te komen.

Jeremy Corbyn speecht tijdens de jaarlijse conferentie van Labour, afgelopen september in Liverpool
Jeremy Corbyn speecht tijdens de jaarlijse conferentie van Labour, afgelopen september in Liverpool Foto PA Wire/Stefan Rousseau

Noem het het boemerangeffect. Op maandag diende Labourleider Jeremy Corbyn in het Lagerhuis een motie van wantrouwen in tegen premier Theresa May. Op dinsdag kreeg hij het politieke trucje terug. In plaats van druk te zetten op May, raakte de leider van Labour, de grootste oppositiepartij, verstrikt in zijn eigen middel.

Het waren twee chaotische dagen, exemplarisch voor de koortsachtige sfeer in de Britse politiek. Aan het einde van een debat op maandag diende Corbyn ogenschijnlijk een motie van wantrouwen in. Dat is in de Britse politiek een zwaar middel. Als een meerderheid van het Lagerhuis de motie steunt, valt de regering. Er mag dan twee weken gelijmd worden, maar mislukken die pogingen dan volgen verkiezingen.

Toch was de actie van Corbyn geen teken van daadkracht. Een detail maakte een wereld van verschil. Corbyn diende bewust geen motie in tegen de regering, maar alleen tegen premier May. Volgens de regels volgt alleen een bindende stemming als een motie oproept het vertrouwen in de regering op te zeggen.

Dinsdag ketste May terug. Voor dit soort nietszeggende politieke spelletjes hebben wij geen tijd, verklaarde 10 Downing Street. Alleen als Corbyn een echte motie van wantrouwen zou indienen was May bereid onmiddellijk ruimte te maken in de parlementaire agenda om erover te debatteren. Toen bleef het stil. Het was maandag al duidelijk dat er geen meerderheid is in het Lagerhuis om de regering ten val te brengen. De Tories die May vorige week nog weg wilden hebben als partijleider, hadden al besloten haar voorlopig te steunen als premier. De Noord-Ierse unionisten, haar gedoogpartner, zeggen al weken dat ze tegen het Brexit-beleid zijn, maar niet tegen de regering.

Het gevolg: May kan verder en Corbyn is een blunder rijker.

Hoe kon dit gebeuren? Het is het directe gevolg van een voortdurende richtingenstrijd binnen Labour over wat belangrijker is: de huidige politieke instabiliteit gebruiken om verkiezingen uit te lokken en de macht te grijpen of het Brexit-beleid van May bij te stellen.

Corbyn behoort tot het deel van Labour dat de macht wil. De Labour-leider weet dat hij op het hoogtepunt van de Brexit-chaos mogelijk één kans krijgt om via zo’n stemming de regering ten val te brengen en zo verkiezingen uit te lokken. Zo’n kolkend hoogtepunt vindt mogelijk in de derde week van januari plaats, als het Lagerhuis eindelijk stemt over de Brexit-deal van May. Stemt het Lagerhuis de deal weg, dan kunnen er misschien genoeg Tories van May af willen om een vertrouwensstemming – aangevraagd door Corbyn – een kans van slagen te geven. Corbyn wist dat een vertrouwensstemming deze week gedoemd was te falen. Het liefst had hij deze week helemaal geen motie van wantrouwen ingediend.

Corbyns probleem is dat hij onder druk werd gezet May aan te pakken door het kosmopolitische deel van zijn Lagerhuisfractie. Zij vertegenwoordigen kiesdistricten in Londen en universiteitssteden, plekken die tegen de Brexit zijn. Deze Labour-politici willen uittreden tegenhouden via een tweede referendum.

Corbyn wil daar niet aan. Hij weet dat Labour-stemmers in de Midlands en het noorden van Engeland Leave hebben gestemd en vreest dat zij zich bedrogen voelen als Labour opeens tegen de Brexit is. De partijleider probeert de kwestie te mijden door te zeggen dat verkiezingen een beter middel zijn om de Tories aan te pakken dan een nieuw referendum.

Lees ook: Oppositieleider Corbyn dient 'symbolische' motie van wantrouwen in

May en haar kibbelende ministers

Het deel van Labour dat juist wel een referendum wil, hoopt dat Corbyn van gedachte verandert als duidelijk is dat verkiezingen niet haalbaar zijn. Zij probeerden dus Corbyn zo ver te krijgen om een vertrouwensmotie in te dienen in de hoop dat hij zou verliezen. De snelste route naar de stembus is dan afgesloten waardoor Corbyn, in hun logica, zijn zinnen zou zetten op een referendum.

May gruwelt ook van het idee van een nieuw referendum. Het lost volgens haar niets op. „Nog een stemming zal het land verder verdelen op het moment dat wij juist samen moeten komen”, zei ze in het Lagerhuis.

In haar toespraken predikt May eendracht, maar het lukt haar niet haar ministersploeg achter haar plan te krijgen. De premier wil de voorbereiding voor een No Deal-scenario opvoeren, bleek uit het kabinetsberaad op dinsdag. Bedrijven ontvangen de komende weken meer informatie hoe ze met No Deal moeten omgaan.

Het ministerie van Financiën stelt twee miljard pond beschikbaar voor noodmaatregelen. Meer dan drieduizend Britse militairen, inclusief reservisten, moeten klaarstaan om waar nodig bij te springen.

Dat zijn berichten die moeten overbrengen dat May bereid is zonder deal de EU te verlaten en die twijfelende Lagerhuisleden aan het denken moeten zetten terwijl ze Kerst vieren: de deal van May is niet perfect maar misschien toch de veiligste optie om chaos te voorkomen.

Meerdere van haar ministers vinden het dreigen met No Deal onverantwoord. Anderen willen weer dat May alle mogelijke Brexit-opties vrijblijvend aan het Lagerhuis voorlegt om te kijken waar de meeste steun voor is. Zo zwalkt de Britse politiek richting de Kerstvakantie. Na het reces resteren er minder dan drie maanden tot de Brexit. De moeilijkste besluiten moeten nog genomen worden. De grote lijnen waarin de Britse politiek een ordentelijke Brexit wenst te bereiken, zijn nog niet zichtbaar.