Opinie

Gebruik het christendom niet ijdel, verdiep je erin

Seculiere politici hebben geen antwoord op populistisch misbruik van het christendom, schrijven en .

Foto iStock

Het was gênant. Thierry Baudet (FvD) greep pijnlijk mis toen hij in het Tweede Kamerdebat over het Marrakesh-pact sprak over het christelijke gebod de naaste lief te hebben. Voor Baudet was de naaste gelijk aan ‘de Nederlander’. Joël Voordewind van de ChristenUnie corrigeerde hem zeer ad rem: dat gebod gaat niet over het liefhebben van je gelijke, maar over degene die juist anders is.

Het voorval toonde maar weer eens aan hoe gemakkelijk populistisch rechts zich bedient van wat daar heet de ‘joods-christelijke’ cultuur, of ‘cultuurchristendom’, waar Baudet over in debat ging met SGP-leider Kees van der Staaij. Dat is dan een soort spirituele grabbelton met een grote voorraad argumenten die je tegen anderen kunt gebruiken. Onze samenleving heeft als een van haar belangrijkste bronnen de ‘joods-christelijke’ traditie, is het idee; lees: geen moslimcultuur. Het gaat volstrekt niet om de inhoud van die ‘joods-christelijke’ cultuur, het gaat om het strategisch gebruik ervan tegen anderen.

Daar komt soms protest tegen van de christelijke partijen, zoals Voordewind overtuigend liet zien. Seculiere partijen als D66, PvdA, VVD en GroenLinks daarentegen laten de bal geheel liggen. Daar heerst nog het idee dat religie vooral een privézaak is en dat het hele gedoe over een zogenaamde ‘joods-christelijke’ cultuur een achterhaalde zaak is, en verder geen aandacht meer verdient vanuit de politiek. Maar het schermen met die ‘joods-christelijke’ cultuur als argument tegen anderen maakt dat religieuze aspect tot een onderdeel van een krachtig identiteitsvertoog, een verhaal dat vertelt hoe Europa ooit een spirituele eenheid was die nu helaas bedreigd wordt door buitenstaanders. Niet de Russen, maar de moslims bedreigen ons, is de gedachte.

De ‘joods-christelijke’ cultuur is een verzonnen verhaal waar toch een krachtige impuls van uitgaat

Dus religie is allang geen privézaak meer, maar een heel sterk verhaal waarin sommige mensen binnen een groter verband zouden horen – zonder dat dat overigens iets van hen vraagt – en anderen niet.

Waar de Europese Unie volgens populisten een dwangverband is, is de ‘joods-christelijke cultuur’ dat niet. Je kunt de cultuur gebruiken zonder erbij te horen, je kunt erbij horen zonder enige inhoudelijke band ermee.

Lees ook deze column van J.L. Heldring (2008): Christendom als cultureel fenomeen

Seculiere politici keren zich terecht tegen het populisme. Maar door hun beperkte perceptie van religie als slechts een privézaak vergeten zij de krachtige impuls die van verzonnen narratieven als de ‘joods-christelijke’ cultuur uitgaat. Je zou op zijn minst oog kunnen hebben voor de culturele functie die religie nu eenmaal heeft. Het christendom heeft, net als de Verlichting, veel bijgedragen aan wezenlijke aspecten van onze cultuur en onze waarden. Met veel vallen en opstaan en veel misgrepen, maar toch: religieuze taal is lange tijd het eerste vehikel geweest van waarden als tolerantie, gewetensvrijheid, gelijkheid, etc.

Wil je dit soort waarden blijven behartigen en verdedigen tegen het populisme, dan moet je, juist als seculier politicus, religie anders benaderen dan als privéaangelegenheid. Dan moet je juist op die culturele kanten durven wijzen die het individu overstijgen, en die de samenleving mede hebben gevormd. Dan moet je het debat aangaan met populisten en het culturele christendom terugveroveren op dit opportunisme.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.