Alle scholen op scherp na ‘Maastricht’

Onderwijs Schoolexamens zijn niet goed, blijkt uit onderzoek. Scholen zijn verbaasd. „Ik heb niet het gevoel dat onze toetsen niet voldoen.”

Foto Marcel van Hoorn/ANP

Rector Bart de Grunt van het Rembrandt College in Veenendaal heeft het onderzoek van de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering na het verschijnen maandag direct onder de schoolleiding verspreid. „We gaan het er na de vakantie over hebben”, zegt hij. „Ik heb niet het gevoel dat onze toetsen niet voldoen, maar ik ga de vraag wel stellen: hoe vinden we dat we het doen?”

Scholen komen er niet goed vanaf in het onderzoek naar schoolexamens, gedaan door een onafhankelijke commissie op verzoek van de VO-Raad, de vereniging van scholen in het voortgezet onderwijs. Aanleiding was het examendrama op VMBO Maastricht. Zo mis als het dáár ging (353 schoolexamens werden ongeldig verklaard) gaat het waarschijnlijk nergens. Maar de commissie had toch fikse kritiek op de schoolexamens.

Lees ook hoe het zo mis kon gaan in Maastricht

Die richt zich allereerst op het systeem: dat schiet volgens de commissie dusdanig te kort dat fouten, zoals in Maastricht, niet boven komen. De kritiek richt zich ook op de schoolexamens. Die zijn volgens de commissie verworden tot een oefening op het landelijke, centrale examen. De programma’s van toetsing en afsluiting (PTA’s), waarin scholen de schoolexamens vastleggen, zijn vaak ingewikkeld. Er is weinig samenhang tussen vakken en er wordt wel érg veel getoetst.

‘Meeste scholen doen het goed’

Wat vinden schoolleiders van deze conclusies? „Laat ik voorop stellen dat wat in Maastricht gebeurd is absoluut niet kan”, zegt Marcel Janssen, rector van de Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen. „Maar ik heb er moeite mee dat het hele onderwijs ter verantwoording wordt geroepen, terwijl de meeste scholen het wél goed doen.”

Het Veenendaalse Rembrandt College bijvoorbeeld heeft een examencommissie met drie examensecretarissen, rector Bart de Grunt is voorzitter. „Die hebben we gelukkig al jaren, niet naar aanleiding van Maastricht. We zitten geregeld met z’n vieren aan tafel en bespreken ook zaken als toetsdruk.”

Die examencommissie stelt de PTA’s op en grijpt in bij „afwijkingen” – een leerling die een opdracht niet inlevert, een vaksectie waar het even niet goed loopt. „Ze kijken niet een keer per jaar naar de papieren, maar bewaken continu alles wat met examens te maken heeft”, zegt De Grunt. „Daarmee zorgen ze dat een diploma de waarde heeft die het zou moeten hebben.”

Ook Jos Brand, rector van het Ostrea Lyceum in Goes, herkent zich niet in de kritiek. „We weten of alle toetsen wel of niet zijn uitgevoerd, dat bespreken we regelmatig. Als op het laatste moment blijkt dat er een vakje leeg is omdat iets niet is ingeleverd, gaat er een briefje naar leerling en ouders. Als er te veel toetsen in de PTA’s staan, vragen we de vaksectie om uitleg. Meestal leidt dat tot bijstelling: kinderen hebben het al druk genoeg.” Hij denkt wel dat dit toezicht op een kleine school makkelijker is.

Op scherp

„Volgens mij staan alle scholen op scherp sinds Maastricht”, zegt Ton Wijnbergen, rector van het Parcival College in Groningen. „Wij hebben een redelijk controlesysteem. De examensecretaris houdt continu in de gaten of leerlingen achterstanden hebben.” Wel ziet hij dat de toetsdruk bij schoolexamens groot is. „Docenten zeggen dat dit nodig is om leerlingen goed voor te bereiden op het eindexamen.”

De kritiek van de commissie is dat schoolexamens in de schaduw van het eindexamen zijn komen te staan. „Ik begrijp die boodschap niet”, zegt De Grunt, „want er ligt vrij precies vast waar het schoolexamen aan moet voldoen.” Wel denkt hij dat de PTA’s nog beter kunnen aansluiten op het schoolprofiel.

Jos Brand zegt in het schoolexamen juist dingen te toetsen die je in het eindexamen niet ziet, zoals spreek- en onderzoeksvaardigheid. „Daarmee krijg je een breed beeld van de houding van een leerling.”

Cijfers niet ver uit elkaar

De Nijmeegse rector Marcel Janssen vindt wel dat scholen zich te veel op het eindexamen richten. „Maar daar worden we dan ook op beoordeeld.” De inspectie kijkt of de cijfers van het schoolexamen en het eindexamen niet te ver uit elkaar liggen en of het gemiddelde eindexamencijfer niet te ver onder het landelijk gemiddelde ligt. Janssen: „Goede regels, maar daarmee werk je wel in de hand dat docenten hun leerlingen goed op het eindexamen voorbereiden.”

Docenten, scholen, leerlingen: iedereen wordt afgerekend op de eindexamens, zegt directeur Reinier Mourik van het Penta College in Hoogvliet. „Verwacht je dan dat scholen dat loslaten? Als het fout gaat, zegt de onderwijsinspectie: je doet het niet goed. Dan kun je niet aankomen met het antwoord dat je wel leuk en creatief bezig bent geweest met de schoolexamens.”