Abe wil van Japan een ‘normaal land’ maken, mét vliegdekschepen

Japan Premier Abe van Japan vindt dat hij tegen China, Rusland en Noord-Korea een sterker leger nodig heeft.

Leden van de Japanse Zelfverdedigingsmacht bij hun jaarlijkse parade in oktober.
Leden van de Japanse Zelfverdedigingsmacht bij hun jaarlijkse parade in oktober. Foto Franck Robichon/EPA

Zeventig jaar was het ondenkbaar, maar nu vindt premier Shinzo Abe dat Japan niet anders kan. Dinsdag kondigde hij aan dat de marine voor het eerst sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog weer zal worden uitgerust met vliegdekschepen. Destijds waren zij een toonbeeld van de Japanse agressie. Nu moeten ze bescherming bieden tegen een heel rijtje buurlanden in een steeds verder gemilitariseerde regio: China, Rusland, Noord-Korea.

Al sinds zijn aantreden in 2012 werkt Abe aan een ruimer mandaat voor de Zelfverdedigingsmacht, die vanaf 1946 volgens de pacifistische grondwet alleen de meest essentiële zelfverdedigingstaken mocht uitvoeren. De militairen kregen van Abe al de ruimte om bondgenoten te helpen beschermen. Sinds dit voorjaar is er ook weer een eenheid mariniers. De extra defensieuitgaven die Abe nu heeft aangekondigd moeten van Japan „een normaal land” maken.

lees ook dit artikel over de Japanse omgang met de strijdkrachten

Offensieve acties

De komende vijf jaar stijgen de defensieuitgaven met ruim 6 procent, naar 27.000 miljard yen, omgerekend 211 miljard euro. Niet eens zozeer de omvang van het pakket, maar de aard ervan is opvallend, omdat een deel van het aan te schaffen materieel niet alleen voor defensieve, maar ook voor offensieve acties kan worden ingezet.

Om te beginnen komen er twee vliegdekschepen. Hiervoor worden bestaande schepen omgebouwd, waarop nu alleen helikopters kunnen landen. Zij krijgen een versterkt dek, bedoeld voor de F35B, een gevechtsvliegtuig dat verticaal kan landen. Hiervan koopt Japan er 18, à 78 miljoen euro, naast 27 ‘gewone’ F35’s, die bovenop een al bestaande order van 42 stuks komen.

De vliegtuigen worden besteld bij het Amerikaanse Lockheed Martin, net als twee raketafweersystemen van het type Aegis Ashore. Ook veel andere grote orders worden geplaatst bij Amerikaanse bedrijven. Zo komen er tankvliegtuigen van Boeing, verkenningsvliegtuigen van Northrop Grumman en een voorraad onderscheppingsraketten van Raytheon. Die laatste zijn vooral bedoeld om Noord-Koreaanse raketaanvallen af te slaan.

Dreiging van China en Rusland

Behalve de dreiging van een nucleair bewapend Noord-Korea ziet Abe „het belang van de strategische competitie met China en Rusland”, landen die volgens hem „de orde in de regio op de proef stellen”, en dus om tegenwicht vragen, aldus Abe.

China en Japan hebben al decennia ruzie over de Senkaku-eilanden (door China Diaoyu genoemd) in de Oost-Chinese Zee, die niet meer dan een stel Japanse rotsen zijn, maar wel heel strategisch midden in die zee liggen, mogelijk op een gasbel. De Chinese marine en luchtmacht patrouilleren steeds actiever rond die eilanden, en schenden soms het luchtruim en de wateren.

Met Rusland heeft Japan een vergelijkbaar conflict over de Koerilen, een eilandengroep ten noorden van Hokkaido. Maandag maakte Rusland bekend dat het nieuwe kazernes heeft gebouwd voor de 3.500 Russische militairen die op twee van de vier eilanden gelegerd zijn.

Winkelen bij de Amerikanen

Dat Japan vooral bij Amerikaanse defensiebedrijven winkelt, versterkt niet alleen de militaire band met zijn belangrijkste bondgenoot. Premier Abe komt hiermee ook tegemoet aan de vurige wens van president Trump om het Amerikaanse handelstekort te verkleinen. Trump heeft eerder gedreigd om de importtarieven op Japanse auto’s te verhogen. Abe is er veel aan gelegen om te voorkomen dat Japan net als China in een handelsoorlog met de Verenigde Staten wordt getrokken.

China heeft dinsdag meteen verbolgen gereageerd op de Japanse plannen. Wat Japan doet is „niet bevorderlijk” voor de relaties en de veiligheid in de regio, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. China heeft zijn „sterke ongenoegen” overgebracht.

Ook in Japan zelf is er kritiek. Zo is er de vrees dat de orders in Amerika ten koste gaan van de eigen defensie-industrie. Daarnaast is er protest tegen de uitgaven op zichzelf. De invloedrijke krant Asahi Shimbun schrijft dat vliegdekschepen een stap te ver zijn voor een land dat volgens zijn grondwet geen oorlog mag voeren. Volgens de regering is er geen reden tot zorg: de schepen kunnen ook worden ingezet voor hulpverlening bij de vele natuurrampen in Japan. Dan hebben ze niets met oorlog te maken.