Van oude mensen en de kunst van het weglaten

Esther de Boer wint met ‘Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan’ de vakjuryprijs van november, met het thema ‘Oud’.

'Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan'
'Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan' Esther de Boer

„Bij deze foto draait het om de kunst van het weglaten”, lichtte de jury haar oordeel toe. „Heel bijzonder om juist op deze manier ‘oud’ te suggereren.” En: „De focus ligt op de kanarie, maar tegelijkertijd wordt de hele sfeer mooi meegenomen. Je kunt je goed voorstellen hoe de rest van de kamer eruitziet.”

De kamer op de foto is van Jan van Kouwenhoven, vertelt winnares Esther de Boer (52) uit Rijswijk. „Hij woonde tot voor kort in de flat Hoog Lindoduin in Scheveningen. Een man van tachtig. Net als veel bewoners had hij gedacht zijn oude dag hier te kunnen slijten. Hij vond het verschrikkelijk dat dat niet ging gebeuren.”

Hoog Lindoduin werd gebouwd in 1967 en moet gerenoveerd worden. Alle bewoners moesten er voor september dit jaar uit. De renovatie zal zeker drie, vier jaar gaan duren. De Boer: „Ik kwam er vroeger als kind al; mijn opa en oma hebben er gewoond. Dus ik wilde hier iets mee doen – mijn eigen herinneringen vastleggen, maar vooral ook de bewoners een gezicht geven, ze een hart onder de riem steken.”

De Boer besloot om er een serie van te maken. „Sommige mensen woonden er al vanaf het begin. Het grootste deel van hun leven heeft zich in die flat afgespeeld. Het zijn verdrietige verhalen die je te horen krijgt. Een renovatie gaat niet alleen over stenen, maar vooral ook over mensen. Dat wilde ik met mijn foto’s laten zien.”

Meerdere lagen

Dat ‘mensen een gezicht geven’ moeten we bij haar foto’s vooral figuurlijk zien. Want zoals ook op Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan te zien is: De Boer houdt er niet van om het onderwerp al te letterlijk in beeld te brengen. „Een oud gezicht kan natuurlijk ook prachtig zijn. Maar ik vind het interessanter als er meerdere lagen in een foto zitten, dat je niet alles in één keer prijsgeeft. Verdriet kan je vastleggen met een traan. Dan zie je: die persoon huilt. Maar je kan ook proberen dat gevoel bij de kijker op te roepen, zodat die zelf het verhaal kan invullen.”

Verhalen vertellen

De Boer is werkzaam als communicatieadviseur bij de Rijksoverheid. Daarbij zag ze kans om twee jaar geleden af te studeren aan de Fotoacademie. „Toen ik zestien was, kocht ik mijn eerste echte camera. Al die tijd is fotografie op de achtergrond aanwezig gebleven. Maar diep van binnen wilde ik meer kunnen dan alleen maar mooie plaatjes schieten. Ik wilde kijken of ik met mijn foto’s verhalen kon vertellen.”

Veel van haar foto’s maakte ze op reis. Naar Tsjernobyl bijvoorbeeld, waar ze de laatste bewoners in het vervuilde gebied rondom de voormalige kerncentrale vastlegde. Of naar Nicaragua, waar de koffieboeren een enorme crisis doormaken door de klimaatverandering. „Het zijn inderdaad vaak niet de vrolijkste onderwerpen die ik fotografeer, maar ik vind het wel belangrijk dat het gedaan wordt.”

Mensenfotograaf

Op haar reisfoto’s zul je weinig landschappen aantreffen, wel veel mensen. „Ik ben nu eenmaal een mensenmens, en ook een mensenfotograaf. Ik maak foto’s van dingen die mij aanspreken, die mij raken. Ik wil ook dat het uiteindelijk meer is dan zomaar een fotoserie. Het zijn maatschappelijke onderwerpen die ik wil uitdragen, bespreekbaar maken.”

Zoals ze ook deed bij het project Hoog Lindoduin. De foto’s verschenen in boekvorm en alle bewoners kregen een exemplaar, bij wijze van afscheidscadeau. Ook organiseerde De Boer een reünie voor de bewoners. „Even een foto van iemand maken en daarna meteen weer wegwezen, dat werkt bij mij niet. Dankzij de camera kom ik dicht bij mensen, dat schept een band. Zij geven mij hun verhalen. Dan wil ik ook iets teruggeven.”

Zo triest

Ook het lot van de koffieboeren in Nicaragua zit haar niet lekker. „Ik zou daar graag nog eens naar teruggaan. Het is zo triest wat die mensen daar meemaken. Zes dagen in de week werken voor één zak koffiebonen van 65 kilo, waarvoor ze als het meezit 4 euro krijgen. Ach, misschien zegt er wel een organisatie: ga het verhaal maar maken. Dan neem ik vakantiedagen op en ben ik vertrokken.”

Het thema van december is “Mijn beste foto van 2018″. Inzenden en stemmen kan tot 28 december 17:00 uur op nrc.nl/fotowedstrijd.