Hoe kun je voorkomen dat een kerstboom vroegtijdig naalden verliest?

Durf te vragen Wekelijks zoekt de redactie wetenschap antwoord op een veelgestelde vraag. Vandaag: Wie zijn kerstboom slecht behandelt, kijkt al voor Oud & Nieuw naar kale takken.

Hang vooral geen bananen in je kerstboom. Geef de boom regelmatig water, en zet hem niet op de tocht. Zorg ervoor dat hij voldoende daglicht krijgt, of beter nog: hang er veel rode en witte ledlampjes in. Laat die zoveel mogelijk branden, ook in de nacht.

Dat zijn zomaar even wat praktische tips die zijn gedestilleerd uit de wetenschappelijke literatuur rond kerstbomen en naaldverlies. Er is niet veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan, het gaat immers om een seizoensproduct.

Wat veel mensen zich niet realiseren: de kerstboom die we in december in huis halen leeft nog, zelfs al zijn de wortels afgeknot in een handzame kluit, zelfs al is de boom afgezaagd. Dat betekent dat alle normale biologische processen van de boom nog aan de gang zijn. Ook naaldverlies.

Naalden zijn de bladeren van de kerstboom. En als die afvallen gaat dat ruwweg volgens hetzelfde proces als de bladval van loofbomen in de herfst. Naalden laten vallen is niet een kwestie van ouderdom (zoals haaruitval bij mensen), het gebeurt actief door een boom met stress.

Die stress kan worden samengevat als een buitenboom rooien, verpakken en vervoeren en vervolgens plotseling binnenzetten. Dat geeft al meteen een temperatuurschok (laat de boom daarom eerst acclimatiseren in een hal of schuur voordat hij in de warme woonkamer wordt geplaatst). De boom heeft ook water nodig, want in het droge binnenklimaat is de verdamping van vocht vanuit de huidmondjes extra groot.

Minstens zo belangrijk is voldoende daglicht, zodat de fotosynthese op gang blijft. Mogelijk kunnen de ledlampjes daar een bijdrage aan leveren, zeggen Canadese onderzoekers, maar dat is speculatief. Ze deden vergelijkend onderzoek naar de invloed van verschillende soorten licht op het naaldbehoud van zilverspartakken. Zowel tl-licht als totale duisternis leverde na 48 uur al kale takken op. Met led-licht bleven ze groen, en dat werkte het best met rood en warm wit led-licht. Vooral rood licht wordt benut bij fotosynthese, dat verklaart de lichteffecten volgens de onderzoekers. Hoewel ze in krantenartikelen over hun onderzoek beweren dat kerstlampjes de boom langer groen kunnen houden, hebben ze die proef niet daadwerkelijk uitgevoerd.

En hoe zit het dan met die bananen in de boom? Ook dat experiment is niet gedaan, maar waar het om gaat is dat rijpe bananen ethyleen maken. Dit is een signaalstof die de gestresste kerstboom na een aantal dagen ook zelf gaat aanmaken. Ethyleen betekent voor een kerstboom: naalden laten vallen.

Tot slot maakt het ook uit welke soort boom je in huis haalt. De klassieke kerstboom, de fijnspar (Picea abies), is vrij gevoelig voor naaldverlies. Angst voor vroege kaalheid maakte naaldvastere kerstboomsoorten zoals de Nordmann (Abies nordmanniana), de Fraseri (Abies fraseri) en de blauwspar (Picea pungens) populair.

Een aantal Deense Nordmannkwekers denkt dat naaldverlies erfelijk vastligt. Ze zijn daarom met een veredelingsprogramma begonnen, door zaden van ‘goede’ bomen te verzamelen om er een nieuwe generatie kerstbomen uit op te kweken. Dat klinkt als iets wat boeren altijd doen, maar voor kerstboomtelers is dat een noviteit, want de zaden voor hun kweekgoed halen zij doorgaans gewoon uit het wild. De consument zal nog even moeten wachten. Het duurt wel tien jaar om een volwassen boom uit zaad op te kweken. Tot die tijd zit er niets anders op dan de boom binnen goed te verzorgen.