Geplaagde leiders zoeken troost op top

Eurotop

Het groot aantal regeringsleiders deze week aan de Brusselse vergadertafel kampt met problemen thuis. Verlamt dat de EU?

2018-12-14 11:16:40 BRUSSEL - Premier Mark Rutte tijdens de rondetafel vergadering op de EU-top van regeringsleiders over de Brexit. ANP JONAS ROOSENS
2018-12-14 11:16:40 BRUSSEL - Premier Mark Rutte tijdens de rondetafel vergadering op de EU-top van regeringsleiders over de Brexit. ANP JONAS ROOSENS JONAS ROOSENS

Soms lijkt een Europese top de ideale praatgroep voor gewonde politieke leiders. Theresa May was deze week op de pre-Kersttop van de EU het meest in het oog springende slachtoffer van politieke turbulentie in eigen land – maar lang niet de enige.

Lees ook: May zoekt steun in Europa, Rutte zwijgt

De Britse premier kwam donderdag naar Brussel nadat ze haar positie in haar eigen partij voorlopig had gered door te beloven zich niet herkiesbaar te stellen. In het Europese raadsgebouw trof ze een lotgenoot: Angela Merkel, de bondskanselier van Duitsland – die net een week eerder afscheid nam van het partijleiderschap van de CDU. Ook zij beloofde dit najaar dat zij niet terugkeert als regeringsleider.

Tussen de drukke agenda door nemen de leiders doorgaans weinig tijd om samen terug te kijken op hun wederwaardigheden thuis. Maar vrijdag circuleerden op sociale media beelden van een zichtbaar vermoeide May in een gespannen onderonsje met Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Ze lijkt hem te vragen of hij haar ‘vaag’ vond. Hij ontkent, hoorbaar.

Het filmpje laat zien hoe premier Rutte uiteindelijk sussend tussenbeide kom. „May was juist heel duidelijk”, verdedigde hij haar vrijdag.

Een stukje verderop zat Charles Michel, de Belgische liberale premier, die deze week een coalitiepartner verloor en dus verzwakt verder regeert. Rutte – weer hij – fungeerde als trooster. Hij prees zijn politieke geestverwant Michel ’s middags tegenover journalisten als „de meest stabiele regeringsleider van Europa”.

Het was bedoeld als steun, maar je kon het net zo goed opvatten als een omineuze verwijzing naar de rest.

Het aantal regeringsleiders met problemen thuis was deze week legio aan de onderhandelingstafel in het Europagebouw. Premier Giuseppe Conte van Italië: niet eens de baas in eigen regering, die moeizaam onderhandelt met de Europese Commissie om volgende week te ontsnappen aan een curatele wegens de hoge staatsschuld.

Premier Pedro Sánchez van Spanje: leidt een wankel minderheidskabinet dat maar geen steun krijgt voor zijn begroting. Premier Viktor Orbán van Hongarije: kampt met protesten tegen zijn ook in Europa fel omstreden nationalistische beleid. Andrej Babis van Tsjechië: deze week opnieuw ernstig in opspraak door aantijgingen van corruptie, na een ferme uitspraak van het Europees Parlement.

En dan was er nog Emmanuel Macron: nog maar enkele maanden geleden de golden boy onder de regeringsleiders, omdat hij met nieuw elan beloofde zijn land en de EU te hervormen na een klinkende verkiezingszege. Intussen heeft de Franse president alle binnenlandse glans verloren en kampt hij met hevig sociaal verzet.

Deze week bracht hij zichzelf daardoor ook Europees in de problemen. Met extra uitgaven om de gele hesjes tegemoet te komen, breekt hij met de Europese begrotingsdiscipline: de zelfbenoemde hervormer van de EU gaat de dissidenten uit Italië achterna.

De overeenkomst tussen deze gevallen van politieke blikschade: bijna nooit kan het Europese optreden van de leiders los worden gezien van de problemen thuis. Dat geldt voor Brexit, de onvrede bij Duitse christen-democraten over Merkels migratiepolitiek of Macrons hervormingen.

Toonverschillen

Verlamt dat de EU? Sommigen onderwerpen zitten vast: zo werd opnieuw niets afgesproken over migratiebeleid. Te veel verdeeldheid tussen de lidstaten.

Enige tevredenheid is er over een defensief succes: de top leidde deze week níét tot verdeeldheid in de Unie over Brexit. Hier en daar zijn er toonverschillen. Zo was Rutte – duidelijk in zijn element als brandweerman van de Raad – opvallend actief in het ondersteunen van May. Hij had „bewondering” voor haar „vasthoudendheid en veerkracht”, terwijl bij anderen ergernis was te bespeuren.

Maar uiteindelijk was de boodschap eensgezind: de EU gaat niet opnieuw onderhandelen met het VK.

Er was ook één concreet resultaat: de EU-leiders bekrachtigden vrijdag een serie hervormingen van de eurozone. Die moeten de weerbaarheid van eurolanden bij nieuwe financiële en economische crises vergroten.

Het meest opvallende was dat leiders groen licht gaven voor een nieuw begrotingsinstrument. Frankrijk en Duitsland zien die als opmaat voor een aparte eurozonebegroting, die het mogelijk moet maken bijvoorbeeld een Europese werkloosheidsverzekering in te voeren. Nederland en enkele andere landen staan op de rem.

Eurohervormer Macron pag. E2-3

    • René Moerland