Een gave van God

Roland Blokhuizen

Een van mijn mooiste schaakboeken is een Russisch boek van de zevende wereldkampioen Vasili Vasiljevitsj Smislov (1921-2010) waarvan de titel in vertaling is: Kroniek van schaakcreativiteit. Een kloek werk van bijna 800 bladzijden met 324 geanalyseerde partijen. Ik kocht het in Moskou in 2002 voor een spotprijs en zag na aankoop dat er als bonus een handtekening van Smislov in stond.

Als je soms problemen hebt met het echte leven kunnen partijen van Smislov je geest verlichten, doordat je denkt: ja, zo helder is de waarheid. Veel mensen hebben het met Bach. Boris Spasski noemde Smislov ‘de Hand’ omdat die hand intuïtief de stukken op de goede velden zette. Smislov zelf noemde dat een gave van God.

Dat weet ik uit een nieuw boek van Genna Sosonko, Smyslov on the couch. In de afgelopen jaren heeft Sosonko drie mooie boeken gepubliceerd over grote schakers uit de Sovjet-Unie die hij zeer goed kende. Eerst David Bronstein, toen Viktor Kortchnoi en nu Vasili Smislov.

Smislov op de divan, zo heet het boek omdat het voornamelijk bestaat uit wat hij in de loop van tientallen jaren in gesprekken met Genna vertelde. Dokter Gennadi Borisovitsj luistert geduldig en geeft soms een korte toelichting. Smislov komt er uit naar voren als een beminnelijk mens wiens vriendelijkheid was gebaseerd op een enorm zelfvertrouwen. Meer dan Bronstein en Kortchnoi toont hij een grote belangstelling voor allerlei zaken die hem niet direct aangingen.

Hij geloofde vaak in vreemde dingen. Ufo’s, Nostradamus, een Filippijnse wonderchirurg en de geest van Caruso die tot hem sprak. Dat waren tijdelijke bevliegingen, maar zijn godsgeloof was permanent.

Wat deed God voor hij de wereld schiep? vroeg de rationalist Genna Sosonko. „Toen was hij bezig om de hel te ontwerpen voor mensen die zulke vragen stellen”, zei Smislov. Een goed antwoord, vind ik.

De furieuze aanvalspartij hieronder is uit 1983, toen Smislov in een tweede bloeitijd de finale van de kandidatenmatches bereikte en pas daar werd uitgeschakeld door Garry Kasparov.

Vasili Smislov - Zoltan Ribli, kandidatenmatch Londen 1983

1. d4 Pf6 2. Pf3 e6 3. c4 d5 4. Pc3 c5 5. cxd5 Pxd5 6. e3 Pc6 7. Ld3 Le7 8. 0-0 0-0 9. a3 cxd4 10. exd4 Lf6 11. Dc2 h6 12. Td1 Db6 13. Lc4 Td8 14. Pe2 Ld7 15. De4 Pce7 16. Ld3 La4 Beter was meteen 16...Lb5 en ook 16...Pf5 17. g4 Pd6 was in orde voor zwart. 17. Dh7+ Een hinderlijke indringer. 17...Kf8 18. Te1 Lb5 19. Lxb5 Dxb5 20. Pg3 Pg6 21. Pe5 Wit heeft een gevaarlijke aanval gekregen. 21...Pde7 Hierna wordt wits aanval onweerstaanbaar. 22. Lxh6 Pxe5 Natuurlijk niet 22...gxh6 wegens 23. Dxf7 mat en na 22...Lxe5 zou 23. Txe5 volgen. 23. Ph5 Nog een stuk in de aanval. Zwart heeft geen verdediging. 23...Pf3+ 24. gxf3 Pf5 25. Pxf6 Pxh6 26. d5

Zie diagram

Wit gooit de stelling open. Ook 26. Txe5 Dxb2 27. Tb1 was sterk. 26...Dxb2 Het was moeilijk te zien dat zwarts dame op dit veld verloren gaat. 27. Dh8+ Ke7 28. Txe6+ Een mooie slotcombinatie, gebaseerd op de positie van zwarts dame. 28...fxe6 29. Dxg7+ Pf7 30. d6+ Txd6 31. Pd5+ Txd5 32. Dxb2 b6 33. Db4+ Kf6 34. Te1 Th8 35. h4 Thd8 36. Te4 Pd6 37. Dc3+ e5 38. Txe5 Txe5 39. f4 Pf7 40. fxe5+ Ke6 41. Dc4+ Zwart gaf op.

    • Hans Ree