Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Zeg staatscommissie, is dit geen vergissing?

Tom-Jan Meeus

Het oorspronkelijke House of Cards was, zoals bekend, een Britse miniserie uit de jaren negentig over intriges in Westminster. De Amerikaanse variant van Netflix heeft er nooit aan kunnen tippen. De Britse politiek van de laatste dagen wel. Slechtheid met een stiff upper lip is nu eenmaal de mooiste slechtheid die er is.

In Den Haag hebben we dat niet. In onze politiek heb je coalities, en in coalities komen zoveel partijen, personen en belanghebbenden samen dat pure slechtheid te snel opvalt. Dus ook degenen die het in zich hebben (en ze bestaan) zijn slim genoeg om te beslissen: daar begin ik niet aan.

Cruciaal is wel dat we voorkomen dat onze politiek, zoals de Britse en Amerikaanse, uiteenvalt in twee stromingen die elkaar voortdurend bestrijden. Totale polarisatie voedt basale verlangens, goed tegen kwaad, en algoritmen zijn in staat het vuur voortdurend aan te wakkeren. Van een afstandje misschien amusement, goed voor politici op zoek naar gemotiveerde aanhang – maar als land heb je er niets aan.

Daarom verraste het me dat de staatscommissie-Remkes, die adviseert over verbetering van het parlementair stelsel, eerder in een tussenrapport het idee van een gekozen formateur omarmde. Donderdag komt haar definitieve advies.

Het voordeel van de gekozen formateur is dat je de kiezer, die nu niets te zeggen heeft over de kabinetsformatie, invloed geeft op de machtsvorming. Het nadeel is dat de gekozen formateur in de campagne vanzelf een gekozen premier wordt; bijna alle formateurs eindigen in het Torentje.

Nu kun je verdedigen dat dit land hoognodig zelf zijn premier moet kiezen. Maar in de campagne zal elke partij dan vooraf een premierskandidaat moeten steunen, en ontstaat óók een politiek van twee stromingen – van totale polarisatie.

En wat heb je eraan? Juist in democratieën met stelsels die kiezers heldere keuzes voorleggen, zie je nu problemen. Weerzin, radicalisering, hyperpolarisering. Macron in Frankrijk. Bolsonaro in Brazilië. Trump in de VS. Brexit in het VK. Telkens blijkt dat heldere keuzes geen betere leiders of beslissingen opleveren.

En ons meerpartijenstelsel wekt minder weerstand (gele hesjes, waar zijn jullie?), vermoedelijk ook omdat het meer verfijning van politici vraagt. Geen politicus kan volledig gelijk krijgen, dus elke leider moet zijn (m/v) impulsen beheersen: zwijgen, anderen ruimte geven, behoeftebevrediging uitstellen. En ja: zijn slechtheid onderdrukken.

Subtiliteiten die we opgeven als ook wij, via een gekozen formateur, een bestel van twee stromingen creëren – en al vóór de machtsvorming één persoon de baas maken.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.