Veel studies, weinig resultaat

Sinds de Tweede Wereldoorlog deden staatscommissies vier keer eerder voorstellen om het politiek bestel doorzichtiger en doelmatiger te maken. Meestal tevergeefs.

In de Rotterdamse Ahoy worden op de dag na de gemeenteraadsverkiezingen de stembiljetten op kandidaatsniveau geteld.
In de Rotterdamse Ahoy worden op de dag na de gemeenteraadsverkiezingen de stembiljetten op kandidaatsniveau geteld. Foto Marten van Dijl/ANP

De staatscommissie parlementair stelsel onder leiding van Johan Remkes (VVD), die deze donderdag een lijvig rapport presenteerde, is zeker niet de eerste in zijn soort. De mogelijkheden om de band tussen kiezer en gekozene te versterken zijn al door vele commissies onderzocht. Concrete resultaten bleven vaak uit.

Lees ook: Remkes stelt grote hervormingen politiek bestel voor

1953 - Staatscommissie onder leiding van oud-minister Frans Teulings (Binnenlandse Zaken, KVP) onderzoekt kiesstelsel en wettelijke regeling politieke partijen. Het voorzitterschap wordt een jaar later overgenomen door de vicepresident van de Hoge Raad, Jan Donner (ARP). Na vijf jaar concludeert de commissie in 1958 dat veranderingen van het stelsel niet gewenst zijn.

1967 – Staatscommissie onder leiding van oud-premier Jo Cals (KVP) en staatsrechtgeleerde André Donner. De commissie, die behalve over de Kieswet ook moet adviseren over de Grondwet, komt met een groot aantal voorstellen om het parlementair stelsel en kiessysteem aan te passen. Het gaat van de gekozen formateur tot introductie van het referendum. Voor geen van die ideeën bestaat een parlementaire meerderheid. Het advies de Grondwet te herzien wordt wel uitgevoerd.

1982 - Staatscommissie onder leiding van oud-premier Barend Biesheuvel (ARP) krijgt de opdracht voorstellen te doen om invloed van de kiezer op het beleid te vergroten. In 1985 verschijnt het eindrapport met onder andere voorstellen om kabinetsformatie minder besloten te maken en een vorm van referendum in te voeren. Er gebeurt nauwelijks iets met de aanbevelingen.

1989 – De Tweede Kamer stelt uit haar midden een brede commissie samen die onder leiding van voorzitter Wim Deetman (CDA) mogelijkheden voor staatkundige vernieuwing moet onderzoeken. Het leidt een jaar later tot (deel)rapporten met veelal verdeelde adviezen over het referendum, de kabinetsformatie, de Eerste Kamer en de benoemingsprocedure van burgemeesters. De meeste voorstellen halen het niet in het parlement.