Hoop voor noodlijdend Jemen na akkoord over bestand

Door een staakt-het-vuren in de havenstad Hodeida kan de hulpverlening voor miljoenen Jemenieten weer op gang komen.

Delegaties van de Houthi's en Jemenitische regering op de vredesbesprekingen in Rimbo, Zweden.
Delegaties van de Houthi's en Jemenitische regering op de vredesbesprekingen in Rimbo, Zweden. Foto TT News

De strijdende partijen in Jemen zijn het donderdag tijdens vredesoverleg in Zweden eens geworden over een staakt-het-vuren bij de strategische havenstad Hodeida. Daardoor zou de hulpverlening voor miljoenen noodlijdende Jemenitische burgers in het binnenland weer op gang kunnen komen.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres, die donderdag was aangeschoven bij de onderhandelingen in het kasteel ten noorden van Stockholm, zei dat de Houthi-rebellen en de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië hebben beloofd zich uit hun stellingen in Hodeida terug te trekken. „De VN zullen een leidende rol spelen in de haven”, aldus Guterres. Volgens VN-gezant Martin Griffiths zouden de troepen van beide partijen zich al „binnen dagen” moeten terugtrekken. Hoe de VN precies controle op de gang van zaken willen uitoefenen was nog niet helder.

Stokkende voedselaanvoer

Via Hodeida, de havenstad aan de Rode Zee die grotendeels in handen van de Houthi’s is, komt zo’n 70 procent van het voedsel en de humanitaire hulp voor Jemen het land binnen. Maar door de gevechten van de laatste maanden stokte de aanvoer van goederen via Hodeida, vaak met acute gevolgen voor de burgerbevolking in met name de door Houthi’s beheerste gebieden. Guterres noemde de toestand in Jemen „de grootste humanitaire crisis in de wereld”.

Donderdag was de laatste dag van het eerste vredesberaad sinds 2016. Behalve Guterres was ook de Britse minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt naar Stockholm gevlogen om de besprekingen een extra impuls te geven. De hoofdonderhandelaars, de Jemenitische minister van Buitenlandse Zaken Khaled al-Yemani en Houthi-delegatieleider Mohammed Abdelsalam, drukten elkaar na afloop demonstratief de hand. Vorige week nog wilden ze niet in hetzelfde vertrek met elkaar zitten.

Lees ook: Voor Jemen gaat dit over leven en dood

Eerder deze week werden de Houthi’s en de delegatie van de in 2015 uit Sana’a verdreven president Abed Rabba Mansour Hadi het al eens over een uitwisselingsprogramma van zo’n 15.000 krijgsgevangenen. Dit zal worden uitgevoerd onder supervisie van het Internationale Rode Kruis.

Ook is er sprake van dat het vliegveld van de hoofdstad Sana’a, dat onder controle van de Houthi-opstandelingen staat, onder gezag van de VN zou kunnen worden heropend. Daarvoor is ook de medewerking vereist van Saoedi-Arabië, dat president Hadi weer in het zadel poogt te helpen en het Jemenitische luchtruim beheerst. Het was nog niet duidelijk in hoeverre de Saoediërs hieraan meewerken. Zij zouden controles wensen om te voorkomen dat langs die weg wapens voor de Houthi’s worden aangevoerd.

Bescheiden doorbraak

Het vredesberaad in Zweden heeft meer opgeleverd dan was verwacht.

„Dit is een bescheiden doorbraak”, aldus Elizabeth Dickinson, analist van de International Crisis Group, tegenover het persbureau Reuters. Ook Guterres repte na afloop van „echte vooruitgang”. Niettemin blijft er onzekerheid of het bestand echt zal worden nageleefd. Beide zijden hebben al eerder beloofd de wapens te laten rusten, waarna er toch weer nieuwe gevechten uitbraken.

Overeenkomst over een politieke regeling voor het conflict in Jemen, dat al aan tienduizenden het leven heeft gekost, is er nog niet. De bedoeling van de onderhandelaars is om dit in januari aan de orde te stellen.

Diplomaten en analisten schreven de doorbraak mede toe aan een welwillendere opstelling van het Hadi-kamp, dat vooral onder druk van zijn machtige bondgenoot Saoedi-Arabië tot meer flexibiliteit zou zijn bewogen. Saoedi-Arabië zelf is op zijn beurt de laatste weken onder groeiende internationale druk gekomen over zijn rol in Jemen na de geruchtmakende moord op de journalist Jamal Khashoggi in het Saoedische consulaat in Istanbul, naar het lijkt met medewerking van de Saoedische autoriteiten.

Senaat VS verhoogt druk

De Amerikaanse Senaat verhoogde de druk op Saoedi-Arabië donderdag door met 56 tegen 41 stemmen een resolutie aan te nemen om de Amerikaanse militaire steun aan de Saoedische interventie in Jemen stop te zetten. De resolutie is vooralsnog vooral van symbolisch belang omdat het nog door Republikeinen gedomineerde Huis van Afgevaardigden zo’n besluit niet ondersteunt.

Maar voor president Trump, die zich ondanks de moord op Khashoggi pal achter Saoedi-Arabië op bleef stellen, is het niettemin een gevoelige tegenslag. Ook verscheidene Republikeinse senatoren steunden de resolutie. Om hun afwijkende mening van Trump nog eens te onderstrepen stemden ze bovendien voor een tweede resolutie, die de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman verantwoordelijk stelde voor de moord op Khashoggi. Daarin riepen ze de Saoediërs tevens op hun buitenlandse beleid te matigen.

    • Floris van Straaten