Opinie

    • Arjen Fortuin

‘Je geld of mijn leven’ roept ongemakkelijke vragen op

Zap In een EO-programma wordt aandacht gevraagd voor vier medische crowdfundingcampagnes. Is zorgverlening een populariteitswedstrijd geworden?

Patiënte Eefje in Je geld of mijn leven (EO)
Patiënte Eefje in Je geld of mijn leven (EO)

Sommige vragen zijn eenvoudig te beantwoorden. Wat doe je als je een vrouw van 31 met uitgezaaide baarmoederhalskanker kunt helpen met geld voor een immunotherapie die in Nederland niet wordt vergoed? Of voor de ouders van een verlamd zesjarig jongetje met een zeldzame aandoening, die fondsen werven om hem in de VS te laten behandelen – daar zal hij wellicht weer zelfstandig leren ademen. Voor de man die na een dwarslaesie door een exoskelet weer enigszins kan leren lopen? Voor de MS-patiënte die in Zweden een onverzekerde stamceltherapie wil ondergaan?

Wat je dan doet? Je helpt ze: Eefje, Geuko, Evert en Samantha. Vanuit die menslievende gedachte is het EO-programma Je geld of mijn leven gemaakt waarin woensdag aandacht werd gevraagd voor vier medische crowdfundingcampagnes. Televisie die overloopt van de goede bedoelingen, maar die ook ongemakkelijke vragen oproept. Wordt zorgverlening hier een populariteitswedstrijd?

Je kunt betogen dat die wedstrijd allang bestaat. Crowdfunding voor medische behandelingen groeit. In 2015 waren er 85 campagnes, in 2018 240. Afgelopen jaar werd 3 miljoen euro opgehaald. Het is een uitweg voor mensen wier (vaak dure) behandeling in Nederland niet bestaat of door hun zorgverzekering niet wordt vergoed.

Dat zijn er veel, dus die campagne voor een miljoenenpubliek op tv mogen voeren is een enorm cadeau. Je zag de hoop oplichten in de ogen van de kandidaten van Je geld of mijn leven. Zo’n kans op hun behandeling krijgen ze nooit meer.

Intussen dacht ik aan mensen die zitten te springen om geld voor gelijksoortige behandelingen en die op dat moment niet op tv waren. Omdat ze niet de moed of de energie hadden om zelf een inzameling te beginnen, of omdat ze toen de makers van het programma hun keuze maakten net wat minder televisiegeniek leken. Je kunt zeggen dat het niet uitmaakt: wie een mensenleven redt, redt de hele wereld. Maar toch: die besluiten kunnen keuzes tussen leven en dood zijn. Moet de EO de uitverkorenen willen kiezen?

Op de site van het programma staat informatie over de vier deelnemers: het geld is voor de behandeling van de kandidaten. Er zullen geen andere, onzichtbare patiënten mee worden geholpen. De gevraagde bedragen variëren tussen de 100.000 en 200.000 euro. Woensdagavond laat was er het meest gedoneerd voor de jonge Geuko: al 85.000 euro.

Maximaal inspelen op het gevoel

Als er te weinig wordt opgehaald – op het oog een gering gevaar – legt de EO geen geld bij. Daar is de omroep niet voor, aldus de producent in de VARA Gids. Dat klopt, maar ik hoor dagelijks radiospotjes waarin de Ster adverteerders probeert te lokken. De NPO heeft hier óók gewoon een zakelijk belang.

Het programma zelf speelde maximaal op het gevoel van de kijker, door de kandidaten steeds in situaties te brengen waarin de kans groot was dat ze het te kwaad zouden krijgen. Hun onverzettelijkheid én hun kwetsbaarheid werden breed uitgemeten. Over de vraag waarom bepaalde therapieën niet worden vergoed, ging het niet. Ik hoorde de uitdrukking ‘kanker overwinnen’, die naar is voor mensen die niet van de ziekte genezen en voor hun dierbaren.

Misschien heiligt het doel de middelen. Dagelijks worden er uren slechte televisie uitgezonden waar geen mens beter van wordt. Dit uur biedt vier mensen die door het noodlot zijn getroffen weer perspectief. Is dat reden genoeg? Of kun je zo’n programma alleen maken als je ook geld ophaalt voor mensen buiten beeld? Je geld of mijn leven is niet af.

    • Arjen Fortuin