Opinie

Koloniaal museum is ont-Leopold

Joyce Roodnat Joyce Roodnat gaat in Tervuren bij het gerenoveerde AfricaMuseum kijken. De historische Afrikaanse kunst binnen is magnifiek – maar buiten staat bij een stille gevel een sculptuur die nog veel diepere indruk maakt.

Joyce Roodnat

‘Ik ben nog nooit in een museum geweest”, hoor ik een meisje zeggen. Ze is een jaar of tien en ze bezoekt met haar moeder en haar oma meteen op de eerste dag het AfricaMuseum. Ze zijn zwarte Belgen die hier hun geschiedenis uitgestald en hun identiteit bevestigd zien, in zalen vol Afrikaans erfgoed – in de 19de eeuw verworven in, om niet te zeggen geroofd uit de kolonie Congo.

Ik ken het museum zoals het was. Als ik bij Tervuren ging wandelen in het Zoniënwoud (met sequoia’s om je wang aan te warmen, zelfs als het vriest wordt de schors niet koud) liep ik ook even binnen bij het bijbehorende ‘Koninklijk Museum voor Midden-Afrika’, waar koning Leopold II voor altijd pochte op de ‘beschaving’ die hij sinds 1885 in zijn kolonie had gebracht. Het was choquerend koloniaal, met realistisch-racistische menssculpturen en diorama’s met opgezette dieren. De laatste keer dat ik er was had de neushoorn geen hoorn meer, die was verwijderd uit vrees voor dieven, het vulsel piepte uit zijn snuit.

Protestbord

En nu is het herboren als het AfricaMuseum. De renovatie heeft het niet compleet ont-Koning-Leopold, maar komt een heel eind. De magnifieke collectie historische Afrikaanse kunstvoorwerpen is opgediept uit het depot en loopt organisch over in een verzameling recente Congolese kunst en cultuur.

Buiten staat een man in de regen met een protestbord. „Stolen past, stolen present” staat erop, en: „End white power over African heritage”. Hij gunt me het genot van het museum, zegt hij, maar ik moet wel beseffen dat de Congolese gemeenschap bij de make-over van het museum buitenspel is gezet.

Klopt dat? In het boek The Making Of lees ik een repressief tolerant afgedrukt verhaal van Billy Kalonji, een Belg met Congolese achtergrond. Hij was als adviseur betrokken bij de renovatie van het AfricaMuseum. Hij schrijft: „We hebben hen laten doen, en waren gechoqueerd door hun beslissingen.” En: „Zijn er echt alleen maar blanke experts op dat vlak?”

Lees ook: Congo vraagt erfgoed terug bij heropening koloniaal museum België

Ik wandel nog even en zie onder een raam aan een stille buitengevel een heftige sculptuur van de Congolese kunstenaar Freddy Tsimba. Een rij levensgrote figuren is tegen de muur gezet, naakt, vernederd, de armen omhoog. Tsimba verbeeldt een fouilleerpartij, maar zo onder dat raam krijgt zijn werk een tweede betekenis: deze mensen willen naar binnen. En de titel van het werk maakt dat idee af: ‘Centres fermés, rêves ouverts’. Gesloten centra, open dromen.

Dat is pijnlijk. Maar er is ook dat meisje, dat nog nooit in een museum was geweest. En dat daar nu toch is. Omdat zij er iets te zoeken heeft. En dat is hoe dan ook goed nieuws.

Correctie (13 december 2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat de neus van de neushoorn was verwijderd uit angst voor ivoorjagers. De neus van een neushoorn is niet van ivoor. Dat is hierboven rechtgezet.