Fractie stemt over positie van May, Europa kijkt toe

Brexit

Deze woensdag bepaalt haar eigen Conservatieve Lagerhuisfractie het politieke lot van de Britse premier May – en daarmee van de Brexit-deal?

Theresa May spreekt media toe nadat bekend werd dat partijgenoten willen stemmen over haar politieke lot.
Theresa May spreekt media toe nadat bekend werd dat partijgenoten willen stemmen over haar politieke lot. Foto Peter Nicholls/Reuters

Theresa May krijg je niet zomaar weg. De Britse premier moet zich woensdagavond tussen zes en acht (lokale tijd) begeven naar commissiezaal 14 in het Paleis van Westminster om te zien hoe 314 Conservatieve partijgenoten stemmen over haar politieke lot. Steunt een meerderheid haar leiderschap, dan blijft ze aan als premier en staat ze sterker. Ze mag dan een jaar niet door haar fractie afgezet worden.

Verliest May echter, dan zal ze bij de koningin ontslag vragen en moeten de Tories en het Verenigd Koninkrijk op het hoogtepunt van de Brexit-chaos op zoek naar een nieuwe partijleider en premier.

Volg het laatste nieuws via ons liveblog.

May is strijdbaar en denkt er geen moment aan de eer aan zichzelf te houden. „Ik zal deze stemming bevechten met alles wat ik heb”, zei ze woensdagochtend in een verklaring voor 10 Downing Street, geflankeerd door een kerstboom. May haalde hard uit naar haviken binnen haar partij die een harde Brexit willen en die de stemming over haar aanvroegen. „Een leiderschapswissel brengt de toekomst van ons land in gevaar en schept onzekerheid op een moment dat wij het absoluut niet kunnen gebruiken”, zei May.

Om eventueel een nieuwe leider te kiezen, moet de Lagerhuisfractie via interne verkiezingen tot maximaal twee kandidaten komen. Die gaan dan op een rondreis door het land en partijleden brengen vervolgens via de post hun stem uit. Dat is een proces dat weken kost, zeker als de verkiezingen uitdraaien op een langgerekte strijd tussen een overtuigde Brexiteer als Boris Johnson of Sajid Javid en een centristische Tory als Amber Rudd. De twist over Europa die de Conservatieven al ruim 25 jaar verdeelt, wordt dan de inzet van de leiderschapsverkiezing.

Uitstel of afstel

Lees ook: EU wil May helpen, maar hoe?

Een nieuwe premier heeft geen tijd om voor 29 maart een ordentelijke Brexit voor te bereiden, waarschuwde May. Dat betekent volgens haar mogelijk uitstel of afstel. Ze hield fractiegenoten voor dat een wissel de kans groter maakt dat Labour de macht grijpt. Hoe verdeeld de Conservatieven ook zijn over de Brexit, de angst voor Labourleider Jeremy Corbyn is een van de weinige factoren die hen nog verenigt.

May zegde een voor deze woensdag gepland bezoek aan Dublin af. Daar zou ze praten met de Ierse premier Leo Varadkar over mogelijke aanpassing van de noodoplossing die de grens op het Ierse eiland na de Brexit moet openhouden. Dinsdag sprak ze daar ook over met premier Rutte op het Catshuis en met bondskanselier Merkel in Berlijn. De EU zag weinig heil in haar Europese reis. „Iedereen weet dat de onderhandelingen niet worden heropend”, zei Commissievoorzitter Juncker, met wie May in Brussel sprak. Gezocht wordt vooral een formule om de afspraken geruststellend te interpreteren: balsem voor Britse parlementariërs.

May heeft een ‘geitenpaadje’ naar de Brexit nodig. Dit zou een gezamenlijke verklaring kunnen zijn die aannemelijk moet maken dat de omstreden garanties om een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland te voorkomen nooit nodig zijn.

Probleem is dat niemand weet of zo’n verklaring May helpt om het Lagerhuis nu wél mee te krijgen, zelfs als ze de leiderschapsstemming met succes doorstaat. Arlene Foster, leider van de Noord-Ierse unionisten (DUP), heeft zich aangesloten bij het kamp van de Tories dat May weg wil hebben. Ze sprak met Sajid Javid over een alternatieve oplossing voor de Ierse grenskwestie. Ze trad in een debat op met David Davis, een van de grootste critici van de premier.

Zonder de steun van gedoogpartner DUP wordt het bijzonder ingewikkeld voor May om in januari in het Lagerhuis een meerderheid voor haar Brexit-plan te krijgen. Er zijn Conservatieven die dat laten meewegen in hun afweging of ze woensdagavond tegen May stemmen. Een nieuwe premier kan frisse pogingen doen de unionisten mee te krijgen.

Europese diplomaten volgen de chaos in Londen nauwgezet. De afgelopen tijd maakten ze voorzichtig scenariootjes. Als May 30 à 40 stemmen te kort zou komen, kon je denken aan een soort inlegvel, zoals Nederland gebruikte om de stem tegen het Oekraïneverdrag weg te poetsen. Werden het er circa 100, dan zou ook dat niet meer werken. Dan moesten ze op Londen wachten en zich voorbereiden op het ergste. Nu ontrollen zich alle scenario’s tegelijk.

    • Melle Garschagen