Wat Swindon echt wil? Snel een eind aan de onzekerheid

Swindon (Zuidwest-Engeland)

Swindon is een gemiddelde Engelse stad. 55 procent stemde voor de Brexit. Er zijn internationale werkgevers, waaronder Honda en Intel. Ook hier bleef globalisering niet zonder gevolgen. „Liefdadigheid begint thuis.”

Het centrum van Swindon
Het centrum van Swindon Foto: Merlin Daleman

Op Devizes Road, in het kleine historische centrum van het Engelse Swindon, vind je eigenlijk het hele verhaal over de Brexit op een straathoek. Graham Rowcliffe, de grijzende eigenaar van koffiehuis Dotty’s, wil zo snel mogelijk vertrekken uit de EU. Brussel? Dat is een dure bureaucratie, dat geld kan het VK beter zelf houden. „Liefdadigheid begint thuis. Ik was laatst in Noord-Spanje en daar stonden alleen maar borden met: betaald door de EU. Of kijk naar Griekenland! Dat geld moet hier worden uitgegeven, bijvoorbeeld aan de ziekenhuizen of betaalbaardere woningen.”

Dotty’s – „het laatste échte Engelse koffiehuis in deze buurt” – haalt veel van zijn ingrediënten voor mince pies bij lokale producenten. Maar aan de overkant, bij tapasbar Los Gatos, moeten de rioja en de piquillo pepers toch echt uit Spanje, en dus de EU, komen. Ben Saunter, de zoon van de oprichter, wijst erop dat na de Brexit-stem in 2016 het pond flink in waarde is gedaald. „Dus waar we eerst 60 pond [66 euro] voor een serranoham moesten betalen, gaat het straks richting de 100. Dat vreet een deel van je winst op, dat kun je niet allemaal doorberekenen aan de klant.”

Spanjaarden en Roemenen in dienst

Los Gatos heeft zes Engelsen, tien Spanjaarden en een paar Roemenen in dienst. Voor die laatste twee groepen begint de onzekerheid over hun toekomst in Swindon wel echt een issue te worden, vertelt Ben, die Remain heeft gestemd tijdens het referendum. Hij wil daarom dat „die hele Brexit-toestand” gewoon snel voorbij is. En dat is waar hij en overbuurman Graham Rowcliffe elkaar vinden: laat het alsjeblieft snel voorbij zijn. Dat Theresa May de Lagerhuisstemming over haar deal met de EU heeft uitgesteld, kan eigenlijk nergens op veel begrip rekenen. „Laten we de hele boel maar intrekken”, zegt Ben. „Desnoods een no deal”, zegt Graham. „We hebben de Tweede Wereldoorlog ook overleefd. Never admit defeat.”

Swindon is een van de gemiddeldste steden van Engeland, gelegen in het zuidwesten, met een inwoneraantal van ongeveer 220.000. De bevolking is best gastvrij, maar stelt wel vaak als eerste vraag: wat kom je in vredesnaam híér doen? De enige attractie in de stad is The Magic Roundabout, een ultieme liefdesverklaring aan de rotonde. Het is één grote, met vijf kleine erin verwerkt. Swindon telt enkele grote internationale werkgevers die voor duizenden banen zorgen, zoals Honda, BMW en Intel. De werkloosheid is onder de vier procent. En al is het een volstrekt kleurloze en uitgestrekte stad, zelfs in mindere wijken als Pinehill zijn de supermarkt en de buurtpub nog gewoon open. En toch stemde in Swindon 55 procent van de bevolking in 2016 voor de Brexit. En wie je ook spreekt, niemand is er zeker van dat dit bij een nieuw referendum anders zou zijn.

Het oude deel van Swindon.
Foto: Merlin Daleman
De magische rotonde van Swindon.
Foto: Merlin Daleman
Penhill Estate in Swindon
Foto: Merlin Daleman
Foto’s Merlin Daleman

Nulurencontracten en sluiting bedrijven

Want waar de noordelijke Engelse steden al sinds de periode Thatcher (1979-1990) te maken kregen met sluiting van industrie en mijnen, zijn de financiële crisis van 2008, de globalisering en de online-economie hier de oorzaak geweest van fundamentele economische veranderingen. En dus ook van woede en onvrede.

Op industrieterrein Cheney komt Brett Sparkes van vakbond Unite handen tekort om aan te wijzen waar er grote bedrijven zijn verdwenen. „Hier links zat Tyco Electronics.” Zij zijn vertrokken naar Oost-Europa. „Daar recht voor ons zat een chipfabriek, die is ook weg.” Er voor in de plaats kwam veel opslag en distributie. „Het vooruitzicht dat je als arbeider in Swindon op een gegeven moment een goede baan en zekerheid kan hebben, verdwijnt zo meer en meer”, zegt Sparkes. „Er komen veel ongeschoolde en laagbetaalde banen op nulurencontracten voor terug.”

Die neerwaartse spiraal van de arbeidsmarkt is goed te zien op Commercial Road, in het centrum van Swindon. Uitzendbureautjes met sjieke namen als New Recruits, Blue Arrow, County Recruitment en Mainline hebben hun etalages volhangen met werk dat 8 of 9 pond bruto per uur betaalt, net boven het minimumloon. „Een jaar of tien geleden verdiende een heftruckchauffeur 11 pond per uur”, zegt Sparkes. „Nu 8, en zonder ook maar enige garantie op continuïteit. Ja, er is een lage werkloosheid, maar iedereen vergeet erbij te vertellen dat goed werk is vervangen door slecht werk.” Daar komt een tekort aan betaalbare woningen nog eens bovenop. Eenkamerappartementen gaan voor 500 of 600 pond per maand in de verhuur. „Dan hou je niet veel over als je netto 1.000 pond per maand aan salaris uitbetaald krijgt.”

Bijkomend effect van die laagbetaalde banen is dat er een aantrekkingskracht is voor laaggeschoolden uit andere delen van de EU. De stad groeit nog altijd in inwoneraantal en de meeste van die nieuwkomers zijn geen Britten, maar Oost-Europeanen en mensen uit het Indiase Goa, die zich via een EU-paspoort van oud-overheerser Portugal bij de reeds 10.000 man tellende gemeenschap in Swindon voegen.

Dit alles versterkt bij velen de gedachte dat de volgende generatie het niet beter krijgt. Je zou dat gevoel, dat vooral overheerst onder de Leave-stemmers in Swindon, het best kunnen omschrijven als ‘a sense of loss’, zegt Sarah Church. Voor de volgende parlementsverkiezingen – die misschien veel sneller komen dan zoals gepland in 2022 – is zij de Labour-kandidaat voor de Lagerhuiszetel voor South Swindon. Ze is bezorgd over de schade die het hele Brexit-proces heeft aangericht in de samenleving. Ook al doen veel mensen gelaten en soms ronduit lacherig, er is veel frustratie en wantrouwen.

Labour-kandidaat Sarah Church.

Foto: Merlin Daleman

„De EU heeft ons vrede gebracht en veel voorspoed, maar ik ken mensen die nu in de Honda-fabriek werken en misschien hun baan kwijtraken als Honda na de Brexit besluit ergens anders te gaan produceren. Toch stemden zij Leave, vanuit de gedachte dat zij slachtoffer zijn van een systeem waarvan zij niet profiteren en anderen wel. Die gedachte is de afgelopen tijd niet verdwenen, maar voor mijn gevoel alleen maar sterker geworden.”

Hoewel ze gekozen zou kunnen worden als Lagerhuislid bij nieuwe verkiezingen, ziet Church na lang aarzelen het liefst een nieuw referendum. Daarin zou de bevolking moeten kiezen tussen Mays deal met de EU of het intrekken van de Brexit-plannen door het Verenigd Koninkrijk.

Nick Burns-Howell, lokaal politicus en campagneleider voor Robert Buckland, het huidige Conservatieve Lagerhuislid voor South Swindon, gaat vies kijken bij het woord referendum. Hoewel het volstrekt kansloos lijkt, hoopt hij dat Theresa May extra toezeggingen kan krijgen van de EU. En dat dit het verzet tegen haar deal kan breken. „Een tweede referendum zal – ongeacht de uitkomst – nog meer schade aanrichten dan het eerste.”

Burns heeft in 2016 zelf geen campagne gevoerd tijdens het referendum. Zijn partij was voor Remain, hij was te verscheurd. En nu zit hij toch ook met de brokken. Er is, zo klaagt hij, amper aandacht voor het geld dat nu geïnvesteerd wordt in de gemeenschap, na jaren van „noodzakelijke” bezuinigingen door zijn eigen partij. „Na de Brexit-stem was er een soort van optimisme, een gevoel van ‘we gaan er wat van maken’. Dat is compleet weg. Het zuigt alle aandacht weg. Daarom moet het zo snel mogelijk stoppen.”

Lees ook: ‘Ramp van ‘no deal’ hoe dan ook vermijden’

Net als koffiehuis Dotty’s en tapasbar Los Gatos, zijn ook Labour en de Conservatieven in Swindon het dus maar over één ding eens: deze onzekerheid mag niet veel langer meer duren. Church: „Het zal vele parlementen en vele generaties kosten om dit maatschappelijk gezien weer te repareren. Om weer op een punt te komen waarop we ingewikkelde zaken op een normale manier kunnen bespreken. Hoe we weer op dat punt komen? Ik zou het op dit moment echt niet weten.”

    • John Hoogerwaard