Sluimerende ruzie kost baas Indiase centrale bank de kop

India De regering van India en de centrale bank liggen in de clinch over het aanjagen van de economie.

De baas van de Indiase centrale bank, Urjit Patel, stapt plots op.
De baas van de Indiase centrale bank, Urjit Patel, stapt plots op. Foto Rajanish Kakade/AP

Een sluimerende ruzie tussen de Indiase regering en de centrale bank van het land heeft maandagavond een nieuwe wending genomen. Urjit Patel, sinds twee jaar gouverneur van de bank, kondigde plots zijn vertrek aan. Per direct. Om „persoonlijke redenen” was zijn officiële – en summiere – verklaring. Maar volgens economen is Patels werkelijke boodschap een heel andere: de onafhankelijkheid van de bank staat onder druk en in ja-knikken had de topbankier geen zin.

Al maanden rommelt het tussen de bankbestuurders en het ministerie van Financiën. Die laatste wil in aanloop naar de landelijke verkiezingen volgend jaar de Indiase economie een zetje geven. Maar daarbij botst zij op Patel. De gouverneur weigerde restricties voor zwakke staatsbanken te versoepelen, zodat die makkelijker leningen kunnen uitschrijven. Hetzelfde deed hij met het dringende verzoek een deel van de reserves van de centrale bank aan de overheid over te dragen.

Wat zich tot dan toe voornamelijk tot de bestuurskamer beperkte, kwam in oktober tot een openlijke uitbarsting toen Viral Acharya, de tweede man van de centrale bank, in een toespraak in Mumbai waarschuwde voor de „potentieel catastrofale” gevolgen van te veel staatsbemoeienis: „Regeringen die de onafhankelijkheid van de centrale bank niet respecteren, zullen vroeg of laat door de financiële markten worden afgestraft.”

Acharya’s opmerking kwam niet uit het niets: eerder die maand had de Indiase regering gedreigd een omstreden wettelijke mogelijkheid in te zetten om de centrale bank te dwingen maatregelen uit te voeren die „in het publieke belang” zijn. Het dreigement verdween na een marathonvergadering weer van tafel. Voor nu.

‘Teken van protest’

Patels plotse vertrek, amper enkele dagen voor een geplande vervolgvergadering met het ministerie van Financiën, is volgens deskundigen dan ook veelzeggend. „Dit is een teken van protest”, reageerde zijn voorganger, econoom Raghuram Rajan tegenover de landelijke krant The Times of India. Ook Rajan botste als hoofd van de centrale bank met de regering, onder meer vanwege zijn uitgesproken (kritische) meningen over de Indiase economie.

Patel werd in eerste instantie gezien als een getrouwe van premier Narendra Modi. Zo verdedigde de toen kersverse gouverneur in november 2016 diens omstreden besluit om van de een op de andere dag alle biljetten van 500 en 1000 roepie ongeldig te verklaren. De maatregel moest zwart geld uitbannen, maar leidde in plaats daarvan tot een cashcrisis die de economische groei van India schaadde en duizenden mensen hun baan kostte.

Lees ook over de afkeer van de rechts-populistische partij van premier van het communisme: In India willen ze geen straatnamen meer met de namen Marx en Engels erin

De topman, een Yale-alumnus notoir om zijn mediaschuwheid, heeft zijn reputatie sindsdien bijgesteld. Vooral door zijn strenge aanpak van het Indiase bankensysteem, dat gebukt gaat onder miljarden aan slechte leningen. De Indiase overheid is grootaandeelhouder van 70 procent van de banken en heeft zo haar eigen prioriteiten. Zoals: gemakkelijkere toegang tot krediet voor ondernemers en boeren, beide belangrijke kiezersgroepen die de keerzijde van Modi's beleid hebben gevoeld.

Waarom werd dinsdagopnieuw duidelijk. De exitpolls van lokale verkiezingen wezen op een verlies voor Modi’s BJP in drie deelstaten waar zij aan de macht is. Met nog minder dan een half jaar te gaan tot de landelijke verkiezingen, is het onwaarschijnlijk dat de regering haar druk op Patels opvolger zal versoepelen. Die opvolger werd dinsdag al benoemd: Shaktikanta Das, een topambtenaar die loyaal aan Modi wordt beschouwd.

    • Eva Oude Elferink