EU wil May helpen, maar hoe?

Noodtop Brexit Ook als de meest Britsgezinde Europese leiders May bijspringen, weten ze niet of de Britse premier daarna sterk genoeg staat.

De Britse premier May ontbeet dinsdag bij premier Rutte …
De Britse premier May ontbeet dinsdag bij premier Rutte

Subtiel verschuift de inzet van de noodtop over Brexit van donderdag. Nu nog trekt Theresa May de aandacht met haar campagne om daar extra toezeggingen over Noord-Ierland binnen te halen. Zo hoopt de Britse premier alsnog een meerderheid in het Lagerhuis te krijgen voor het uittredingsverdrag dat zij in november sloot met de Europese Unie.

De EU-leiders werken op het oog mee. Donderdag bespreken ze op een ingelast Brexit-intermezzo Mays hulpkreet. Als zij valt, willen de Europese leiders het niet gedaan hebben. De EU wil May wel helpen, liet president Donald Tusk weten na zijn gesprek met May dinsdag in Brussel: „maar hoe?”

Maar intussen bereiden de EU-leiders zich ook voor op iets anders: een harde Brexit op 29 maart. Zonder akkoord over een overgangsregeling. En die optie kan de volgende dagen meer aandacht gaan krijgen.

„De Europese Unie heeft al veel concessies gedaan”, zei de Franse minister van Europese Zaken, Nathalie Loiseau, dinsdag in Brussel. No deal nadert. „Die hypothese is niet onwaarschijnlijk”, zei Loiseau. „De tijd dringt”, schreef Tusk toen hij de Brexit deze week alsnog op de agenda zette. „Daarom bespreken we ook onze voorbereidheid op een no deal-scenario.”

Lees verder over de mogelijkheiden voor May: Toch een nieuw referendum of geen deal? De vijf opties voor de Britse politiek

Dat is het verschil met november, toen de regeringsleiders instemden met het uittredingsakkoord. Ook toen gingen de voorbereidingen op een mogelijke no deal door, maar in Brussel werd er zo min mogelijk over gesproken. Dat zou Mays kansen op parlementaire instemming in Londen maar schaden, dacht men.

Nu is het omgekeerd. Terwijl no-deal nadrukkelijker besproken wordt, toont nog geen Europese leider zich bereid tot aanpassingen in het uittredingsakkoord zelf. Ook Merkel sloot dat dinsdag na haar gesprek met May in Berlijn uit, volgens de berichten.

Deels is dat omdat de EU weinig keuze heeft. Morrelen aan de afspraken over de grens tussen Ierland en Noord-Ierland? „Dat is het openen van de doos van Pandora”, zegt een diplomaat uit een groot land. Kom aan een bouwsteentje uit de akkoorden, en het gaat weer over alle moeilijke onderwerpen: Gibraltar, gelijke concurrentievoorwaarden, vis.

„Iedereen weet dat de onderhandelingen niet worden heropend”, zei Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, met wie May dinsdagavond in Brussel sprak. Gezocht wordt vooral een formule om de afspraken geruststellend te interpreteren: balsem voor Britse parlementariërs.

Waar vind je die? May ging dinsdag op zoek. Niet in Parijs. Wie Brexit wil moet maar voelen, maakt de Franse president Emmanuel Macron al maanden duidelijk.

De volgende maaltijd: May lunchte bij bondskanselier Merkel

Foto Fabrizio Bensch/Reuters

Wel ging ze naar Den Haag en Berlijn.

Woensdag volgt Dublin. Mark Rutte, Angela Merkel en de Ierse premier Leo Varadkar zijn niet toevallig de leiders van landen die het meest te vrezen hebben bij no deal – belangrijke handelspartners van de Britten. Varadkar zei dinsdag dat de Britten nog altijd kunnen afzien van Brexit.

Maar toe nu toe zijn zij niet toegeeflijker. Rutte zou misschien nog van dienst kunnen zijn als ervaringsdeskundige op het gebied van „geitenpaadjes”: in 2016 kreeg hij door een inlegvel bij het Europese associatieverdrag met Oekraïne alsnog de Tweede Kamer mee.

Nu heeft May een geitenpaadje naar Brexit nodig. Dit zou een gezamenlijke verklaring kunnen zijn die aannemelijk moet maken dat de omstreden garanties om een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland te voorkomen nooit nodig zullen zijn.

Mays derde Europese bezoek dinsdag: in Brussel met Commissievoorzitter Juncker.

Foto Francisco Seco/AP

Probleem is dat niemand weet of zo’n verklaring May echt helpt om het Lagerhuis nu wél mee te krijgen.

Lees ook de reportage over het Engelse Swindon, waar 55 procent voor Brexit stemde: Wat Swindon echt wil? Snel eind aan de onzekerheid

De afgelopen weken maakten diplomaten voorzichtig scenariootjes. Als May dertig, veertig stemmen te kort zou komen, kon je denken aan een extra verklaring. Werden het er zeg 100, dan zou ook dat niet meer werken. Dan moesten ze afwachten waar Londen mee zou komen, en zich voorbereiden op het ergste. Nu ontrollen zich alle scenario’s tegelijk.