Ze deed niets toen haar man de kinderen mishandelde

Wie: Diana (54)

Kwestie: kinderen in een hulpeloze toestand brengen of laten

Waar: rechtbank Midden-Nederland (Utrecht)

De Zitting

Echtgenoten mogen zich niet achter elkaar verschuilen. Het Openbaar Ministerie ziet de vervolging vandaag van een vrouw als „een signaal naar de samenleving”. De eis is een half jaar voorwaardelijke cel en twee jaar proeftijd. „Ik zit hier dus in het landsbelang”, zegt de verdachte, Diana (54). „Ik voel me belaagd door een bevooroordeeld OM.”

Na vier uur zitting is de ellende tastbaar. Een familiedrama, zegt de officier, waar „iedereen slachtoffer” is. Heftige beschuldigingen en felle ontkenningen. Over geweld, chantage, inbraak, opsluitingen, aanranding, intimidatie – met hakbijl en kettingzaag. De verdachte voelt zich vervolgd om haar geloof, „zoals in de middeleeuwen”.

De officier onderstreept juist de plicht voor iedere burger om de „aardse wetten” te gehoorzamen. De advocaat sputtert dat het OM zijn cliënt strafbaar vindt omdat ze niet van haar man scheidde. Hij begint zijn pleidooi zo: „Wat God heeft verbonden, zal de mens niet scheiden.”

Het toneel is een orthodox-reformatorisch gezin waarin de vrouw gehoorzaamde aan haar man, die gewelddadig was jegens hun zeer grote aantal kinderen. Met ‘het Woord’ als legitimatie. Op feitelijke vragen van de rechter naar haar aandeel geeft ze geen antwoord. Van haar man houdt ze „zielsveel”, nog steeds. Samen runnen ze een viswinkel, in een dorp aan een van de Randmeren. Nooit overwoog ze hem te verlaten. Van mishandeling is geen sprake geweest, zegt ze. Ze hadden een gezin „als ieder ander”.

Nu is alles kapot. Bij de aanhouding van het stel, in september 2016, werden alle minderjarige kinderen meteen uit huis geplaatst. Ze hebben er negentien in totaal. Deze zaak betreft tien van hen. Ze zit als verdachte in een duivels dilemma. Ze wil noch tegen haar man, noch tegen haar kinderen belastend verklaren. Tegelijk vindt ze dat de vier kinderen die aangifte tegen haar man deden „ver over de schreef” gingen. Vijftien legden er verklaringen af bij de politie. Sommigen ontlastend, maar velen juist negatief over haar man. Bij het voorlezen van één daarvan houdt ze zich niet in. „Bullshit”, zegt ze hard, als de rechter vraagt wat ze „ervan vindt”.

In deze zaak vroegen de kinderen juist om haar niet te vervolgen. Maar de officier vindt haar rol daarvoor te ernstig. Vooral vader sloeg, maar moeder was getuige, verzorgde de blauw en zwart geslagen billen en benen. Sloeg zij ook? Soms, maar alleen met de vlakke hand, zeiden de kinderen. Ze probeerde wel om hem in te tomen, maar dat lukte zelden. Een kind zag dat moeder dan zelf een klap kreeg.

Ze had de politie moeten bellen, of de kinderbescherming, meent de officier. Je kinderen een veilige plek bieden, dat is een wettelijke plicht, die op beide ouders gelijk drukt. Die mag je niet naast je neerleggen, ook niet om je geloof.

Moeder had thuis niets te zeggen, daarover waren de kinderen het eens. De rechter loopt per kind de verklaringen na, vooral wanneer moeder wordt genoemd. Als de kinderen het geweld zagen aankomen, duwden ze snel wc-rollen in hun broek of een boek. Vader sloeg met een lat uit een bedbodem, die naast de kachel klaarstond. Als ze niet wilden vertellen wie er iets had vernield, zoek gemaakt of gepakt, dan werden ze één voor één tot wel twintig keer geslagen. Totdat er één ging praten. Soms konden ze dagen niet zitten of lopen. Dan was er ook schoolverzuim. Ongehoorzaamheid werd ook bestraft met opsluiting, op zolder, of in een container op het erf. Dat kon dagen duren.

De advocaat bepleit verjaring van de meeste feiten, die zich tussen 2004 en 2016 afspeelden, en vecht de geloofwaardigheid van de getuigen aan. Die zouden hebben aangeboden hun verklaringen bij de politie tegen een financiële beloning aan te kunnen passen. Dat Diana niet optrad, kwam voort uit haar religieus gefundeerde gehoorzaamheid aan haar man. Zij kon niet anders. Inmiddels leeft ze al twee jaar „in een hel”. Het stel is „uit de kerk getrapt”, het winkelbedrijf heeft geleden, maatschappelijk is zij haar status kwijt. Of, in haar eigen woorden: de „beeldvorming door het OM is als een emmer stront over ons heen gegaan”. Moet het strafrecht hier nu echt nog extra leed toevoegen?

Twee weken later veroordeelt de rechtbank Diana tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van vier maanden met een proeftijd van twee jaar. Omdat ze geen hulp zocht, haar pogingen het slaan te stoppen niet effectief waren en ze met haar kinderen in het huis bleef, kwalificeert de rechtbank haar handelen als ‘voorwaardelijke opzet’.

Dat haar man tegenspreken of van hem scheiden door haar geloof geen optie was, accepteert de rechtbank niet. Er waren ook andere manieren voor haar om hulp te zoeken. Van ‘psychische overmacht’ was evenmin sprake, omdat zij niet echt onder druk stond. Diana verklaarde immers ‘zielsveel’ van haar man te houden. Daardoor heeft zij ‘kennelijk bewust’ haar kinderen in een hulpeloze toestand binnen het gezin gehouden.