NRC checkt: ‘Hersenen merken geen verschil tussen bier met alcohol of 0.0’

Dat schreven AD en RTL op 2 december.

21 jonge mannen werden in een MRI-scanner gelegd en kregen kleine hoeveelheden bier toegediend: alcoholvrij en alcoholhoudend.
21 jonge mannen werden in een MRI-scanner gelegd en kregen kleine hoeveelheden bier toegediend: alcoholvrij en alcoholhoudend. Foto AlexandrBognat

De aanleiding

Goed nieuws voor bierliefhebbers met goede voornemens: zij kunnen net zo goed overgaan op alcoholvrij bier. Onze hersenen merken het verschil niet eens tussen bier met of zonder alcohol, zou blijken uit nieuw onderzoek van de Universiteit Wageningen. De studie verscheen in november in het wetenschappelijke tijdschrift Chemical Senses; RTL Nieuws en AD berichtten erover.

Waar is het op gebaseerd?

Voor het onderzoek werden 21 jonge mannen in een MRI-scanner gelegd. Zij kregen kleine hoeveelheden bier toegediend: alcoholvrij en alcoholhoudend. De MRI-scanner registreerde dat de beloningsgebieden in hun hersenen hetzelfde reageren tijdens het proeven. Onderzoeker Paul Smeets concludeert „dat de smaak van het bier, en niet de aanwezigheid van alcohol, de consumptie-ervaring bepaalt”, stelt hij in het persbericht dat de Wageningen Universiteit uitbracht over het onderzoek. RTL interpreteert het als volgt: „We zouden ons dus net zo lekker voelen na een alcoholvrij biertje, als na een gewoon biertje.”

En, klopt het?

De smaak of beleving van drank is subjectief. Een veelvoud aan factoren bepaalt uiteindelijk hoe drank smaakt, zoals geur, de nasmaak, of de wijze waarop de drank wordt geserveerd. Hier gaat het al mis. De 21 mannen in de MRI-scanner dachten dat zij ‘gewoon’ bier kregen toegediend. De onderzoekers erkennen in hun studie dat dit veel invloed heeft op de reactie in de hersenen, en dat het nog maar de vraag is of de reactie hetzelfde is wanneer de mannen niet voor de gek worden gehouden.

Dan zou de juiste stelling dus moeten zijn: als mensen dénken dat zij alcoholhoudend bier drinken, reageren hun hersenen hetzelfde als wanneer zij – zonder het te weten – alcoholvrij bier drinken. Maar ook dat is niet waar. De onderzoekers hebben het proeven als het ware in tweeën geknipt: de hersenreactie werd gemeten op het moment dat het bier de tong raakte, en nadat het was doorgeslikt. Bij het raken van de tong reageerden de hersenen ongeveer hetzelfde. Maar na het slikken was er wél verschil te merken. Delen van de hersenen die te maken hebben met smaak, werden méér geactiveerd na het doorslikken van het alcoholhoudende bier. De uitkomst van het onderzoek had dus net zo goed kunnen luiden: hersenen merken verschil tussen bier met of zonder alcohol. Zowel de mediaberichten als het persbericht dat de universiteit zelf naar buiten bracht, laten deze uitkomst van het onderzoek achterwege.

De studie is overigens deels betaald door het Kennisinstituut Bier, opgericht door de Nederlandse bierindustrie. Dat spaart de laatste jaren kosten noch moeite om alcoholvrij bier te promoten als gezond alternatief voor gewoon bier. Het instituut heeft zich er niet inhoudelijk mee bemoeid, verzekert onderzoeker Paul Smeets. „Dat wordt contractueel gewaarborgd.”

Hoe kijkt Smeets naar het persbericht dat de universiteit heeft uitgebracht over zijn studie, met de kop dat hersenen geen verschil merken tussen bier met of zonder alcohol? „Ik heb deze kop zelf goedgekeurd, hoewel ik ’m kort door de bocht vond”, zegt Smeets. De kop „mist nuance” maar is volgens hem wel verdedigbaar: de kop moest kort zijn en verderop in het bericht wordt duidelijk dat het enkel de reactie in de beloningsgebieden van de hersenen betreft.

Conclusie

Uit het onderzoek waarop deze bewering is gebaseerd, blijkt juist dat hersenen wél verschil opmerken – zodra het bier in de keel zit. We beoordelen de bewering dat hersenen geen verschil merken tussen bier met of zonder alcohol, daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Andreas Kouwenhoven