Europees hof: Britten mogen eenzijdig afzien van vertrek uit EU

Als het Verenigd Koninkrijk de Brexit wil stopzetten, hoeft het daarvoor de andere EU-lidstaten niet te raadplegen.

Foto Tim Ireland/AP

Het Verenigd Koninkrijk mag eenzijdig zijn besluit om uit de EU te stappen terugdraaien. Dat heeft het Europese Hof van Justitie maandag geoordeeld.

De Britten hoeven de 27 andere EU-lidstaten niet te raadplegen als ze de Brexit willen annuleren. Een lidstaat is soeverein in het besluit om te vertrekken, aldus het hof, maar ook in het besluit om te blijven. Dat geldt zo lang er nog geen definitieve Brexit-overeenkomst van kracht is tussen Londen en Brussel, en zo lang de periode van twee jaar sinds de officiële aankondiging van de Britse uittreding nog niet is verstreken. Die loopt tot 29 maart 2019.

Onverwacht komt het oordeel van het Hof van Justitie niet. De hoogste rechter in de EU volgt namelijk het advies van de Europese advocaat-generaal, die vorige week al zei dat de andere EU-landen de Britten niet kunnen tegenhouden als ze toch in de Unie willen blijven.

De EU is bang dat het oordeel van het hof andere lidstaten een chantagemiddel in handen geeft. Juristen van de Europese Raad zeggen dat EU-landen voortaan de vertrekprocedure kunnen inzetten als pressiemiddel om iets gedaan te krijgen van Brussel. Ze zouden, zo is maandag duidelijk geworden, immers altijd kunnen terugkrabbelen als hun dreigement niets oplevert.

Cruciale stemming

Komende week is zeer belangrijk voor het verdere verloop van de Brexit. Dinsdag stemt het Britse parlement over de Brexit-deal die premier Theresa May vorige maand heeft gesloten met de EU. De kans is aanzienlijk dat de overeenkomst wordt verworpen. May moet dan mogelijk vertrekken als premier, en een no-deal-Brexit - zonder afspraken over verkeer van mensen, diensten en goederen - komt dan een stuk dichterbij.

Op weg naar de stemming in het parlement liep May vorige week al tegen een nederlaag aan. Lees ook: Twijfelend Lagerhuis schuwt trucs niet

Het is ook mogelijk dat verwerping van Mays Brexit-deal door het parlement leidt tot een nieuw referendum. Vooral tegenstanders van de Brexit hebben hun zinnen daarop gezet. Ze hopen dat een nieuwe volksraadpleging uitmondt in een overwinning voor het nee-kamp. Afblazen van de Brexit, een mogelijke vervolgstap na zo’n referendumuitslag, is met de uitspraak van het Hof van Justitie makkelijker geworden. In Schotland stemde bij het referendum in 2016 al een grote meerderheid voor ‘Remain’.

De Schotse europarlementariër en Brexit-tegenstander Alyn Smith had het hof gevraagd om de uitspraak. Hij wilde een verduidelijking van artikel 50 van het Verdrag van Lissabon, dat het vertrek van een lidstaat uit de EU regelt. Uit de wettekst blijkt niet duidelijk of voor het terugdraaien van een exit-besluit instemming nodig is van de overgebleven lidstaten. Volgens Smith is het vonnis een “signaal aan de Britse parlementariërs dat er een manier is om uit deze toestand te ontsnappen.”

    • Tijn Sadée
    • Vincent Sondermeijer