‘Macron, aftreden!’ klinkt uit vele kelen

Frankrijk Na twee weken stilte, spreekt Macron maandagavond het land toe. Ook na de vierde actiedag van ‘gele hesjes’ is een oplossing nog ver weg.

Betogers worden zaterdag in Parijs door de politie bestookt met traangas. Ook in Nederland waren er demonstraties maar die trokken in totaal slechts enkele honderden deelnemers.
Betogers worden zaterdag in Parijs door de politie bestookt met traangas. Ook in Nederland waren er demonstraties maar die trokken in totaal slechts enkele honderden deelnemers. Foto’s Abdul Abeissa / AFP

Het extreme geweld en de massale vernielingen die verwacht werden, zijn dankzij uitzonderlijke veiligheidsmaatregelen uitgebleven. Dat is na de apocalyptische beelden van vorige week allicht een meevaller. Maar een oplossing voor de politieke en maatschappelijke crisis die de demonstraties van ‘gele hesjes’ in Frankrijk hebben losgemaakt is nog ver weg. Het is „tijd voor dialoog”, meent premier Édouard Philippe. Vraag blijft met wie en waarover.

Lees ook: Franse crisis raakt heel Europa

Na twee weken zwijgzaamheid spreekt president Emmanuel Macron maandagavond de natie toe. Tegenover burgemeesters in het departement Yvelines, bij Parijs, heeft hij vrijdag achter gesloten deuren al toegegeven fouten te hebben gemaakt: de vermindering van de huursubsidie voor de allerarmsten met 5 euro en de verlaging van de maximumsnelheid op provinciale wegen waren „stommiteiten” die de kloof tussen stad en platteland en tussen elite en gewone burger vergroot hebben.

Ook zou hij hebben erkend dat hij in zijn communicatie te weinig rekening heeft gehouden met de enorme politieke verdeeldheid in Frankrijk op het moment van zijn aantreden in 2017. De burgemeesters reikten Macron, die tot nu nauwelijks andere bestuurslagen consulteerde, de hand. Voordat hij op televisie het woord neemt, spreekt hij ook met sociale partners. Minister van Arbeid Muriel Pénicaud riep werkgevers al op om „salarissen te verhogen”.

Hoe nu verder? Het is onmogelijk iedere week Parijs op slot te zetten.

President Macron heeft vrijdag al toegegeven dat hij fouten heeft gemaakt

Precieze schattingen van de economische schade zijn er nog niet, maar volgens minister van Financiën Bruno Le Maire heeft de staat van beleg in de Franse hoofdstad zaterdag tot een „catastrofe” geleid. Hij rekent op 0,1 procentpunt minder economische groei. Sommige winkels halen een kwart van hun jaaromzet uit de kerstperiode en toeristen blijven weg. De schade aan het stadsmeubilair is enorm, en volgens de gemeente zelfs groter dan een week eerder.

Spookstad

Parijs is zaterdag een bijkans onneembare vesting als vroeg in de ochtend de eerste gele hesjes arriveren. Honderden winkels, banken en kantoren op de rechteroever van de Seine zijn uit voorzorg dichtgespijkerd. Grote supermarkten en warenhuizen blijven de hele dag gesloten. Parijs is een spookstad. Het komt niet vaak voor dat het lastig is hier iets te eten te vinden. Nu wel.

Lees ook: Ook in Nederland zijn de gele hesjes héél boos op alles

Snel komt het op de Champs-Élysées tot opstootjes. Maar een veldslag als op 1 december, toen demonstranten en geoefende vandalen de Arc de Triomphe innamen, wordt het niet. Al op de snelweg zijn auto’s en bussen gecontroleerd en de eerste aanhoudingen verricht. Eenmaal in de stad wordt gefouilleerd. Hamers, messen, pétanque-ballen en andere attributen die als wapen gebruikt zouden kunnen worden, zijn in beslag genomen.

„Macron, aftreden!”, klinkt uit vele kelen. Op de hesjes staan uiteenlopende eisen gekalkt: herinvoering van de vermogensbelasting, verhoging van het minimumloon of domweg „Geef ons geld terug”. Uiterst rechtse activisten eisen daar bovenop terugkeer van de monarchie of pleiten voor de door president Emmanuel Macron opzij gezette legerchef Pierre de Villiers als generaal-staatshoofd. Uiterst links wil het kapitalisme aanpakken, te beginnen met belastingheffing voor multinationale techbedrijven – iets waar Macron zich, overigens, al maanden sterk voor maakt.

In de kleine straatjes rond de chique winkelboulevard probeert ordepolitie vandalen van geweldloze actievoerders te scheiden. „Het is jammer dat iedereen zo’n geel hesje aan kan trekken”, zegt Cyril Royer (42) uit de Sarthe na een sprintje in een wolk van pepperspray. „ We hebben geen wapens, we deden niets raars. Maar er waren blijkbaar bekende relschoppers bij ons in de buurt.”

In de middag waaiert het protest uit over de rest van de stad. Maar de politie stopt vernielingen en plundering steeds snel. Barricades van uiterst links houden niet lang, wel gaan weer wat auto’s in brand. Naarmate de dag vordert verandert de demografie van de demonstranten: steeds meer jongeren, vaak uit Parijse voorsteden, profiteren van de algehele nervositeit om de politie uit te dagen en winkels te beroven. Veel nemen niet eens de moeite een geel hesje aan te trekken. Beschaamd druipen meer vredelievende demonstranten uit de provincie af.

Lees ook: De gele hesjes zijn een symptoom - wat volgt, vraagt Bas Heijne zich af.

Niet alleen in Parijs wordt gedemonstreerd en gesloopt. Ook in steden als Toulouse, Bordeaux en Saint-Étienne zijn er rellen. Totaal 136.000 mensen gaan volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken de straat op, waarvan 10.000 in Parijs. 1.723 mensen zijn zaterdag gearresteerd. Landelijk waren 89.000 agenten en gendarmes op de been. In Parijs hadden zij beschikking over helikopters en zelfs pantservoertuigen.

Afscheidsborrel Macron

Volgens Benjamin Cauchy, een van de meer gematigde zegsmannen van de gele hesjes, is het „in de handen van de president” of demonstranten komende zaterdag weer naar Parijs trekken. Hij heeft vrijdag met premier Philippe gesproken, maar volgens veel andere gele hesjes had hij daar geen mandaat voor. Nog altijd kan geen enkele van de zelfbenoemde woordvoerders op brede instemming rekenen. Op sociale media is „de vijfde akte” van het verzet onder werktitels als „de slotaanval” of „afscheidsborrel Macron” al aangemeld.

Macron heeft intussen budgettair en politiek weinig speelruimte. Hij heeft zijn premier de laatste weken naar voren geschoven om de crisis te bezweren. Nu dat niet gelukt is, zou hij die premier kunnen vervangen en een nieuwe regering kunnen benoemen. „Maar niemand op straat vraagt om het hoofd van Édouard Philippe”, zegt politicoloog Jérôme Fourquet. „Hij zou diep door het stof kunnen gaan en kunnen beloven dat hij van nu af aan alles anders aanpakt. Maar of dat helpt? Uiteindelijk zal de regering vooral hopen dat het snel winter wordt en de acties stoppen.”

Update: Dit stuk is op 10 december 2018 geactualiseerd.