De verkiezingscampagne begon nog voor het Belgische ‘kibbelkabinet’ ten einde was

Kabinetscrisis België Coalitiepartij N-VA stapte dit weekend uit de Belgische regering vanwege het Marrakesh-pact. De verkiezingen van volgend jaar zitten bij iedereen in het achterhoofd.

De Belgische premier Charles Michel kondigt op een persconferentie aan dat hij naar Marrakesh zal afreizen.
De Belgische premier Charles Michel kondigt op een persconferentie aan dat hij naar Marrakesh zal afreizen. Foto Stephanie Lococq/EPA

De Belgische regering-Michel had nog vijf maanden en twee weken te gaan tot de verkiezingen. Het is haar niet gelukt die te voltooien. De rechts-conservatieve coalitiepartij N-VA stapte dit weekend uit de regering. Het veelbesproken VN-Migratiepact dat maandag in het Marokkaanse Marrakesh bekrachtigd zal worden, óók door de Belgische premier Charles Michel, werd een breekpunt voor de partij, die vooral haar slechte score bij de laatste verkiezingen in het achterhoofd leek te hebben. In oktober verloor de N-VA bij lokale verkiezingen veel stemmen aan de radicale anti-immigratiepartij Vlaams Belang.

Nieuwe verkiezingen komen er vooralsnog niet, Michel gaat tot mei verder met een fragiel minderheidskabinet. Toch blijkt de verkiezingscampagne voor alle partijen allang begonnen, liet de dagenlang slepende crisis zien.

N-VA, de grootste partij in de coalitie, ging tot iets meer dan een maand geleden nog akkoord met het migratiepact, waarover internationaal twee jaar is onderhandeld. Maar nadat in andere Europese landen ophef ontstond en in eigen land het Vlaams Belang het pact agendeerde, keerde ook het standpunt van N-VA: de partij wilde toch niet meedoen.

Lees ook: Belgische regering gaat verder zonder N-VA

Harde woorden

Sinds het Vlaams Belang in oktober weer begon te groeien, voelt N-VA de druk. De partij, veel gematigder maar ook Vlaams-nationalistisch en kritisch over migratie, haalde zelf juist sinds haar ontstaan veel kiezers weg bij het Belang. Maar de N-VA kon haar harde woorden over migratie niet altijd waarmaken in de regering. Na oktober besloot ze duidelijk weer steviger op het onderwerp in te zetten. In mei moeten de Belgen immers stemmen voor de deelstaten, het federale én het Europese parlement, en wil N-VA niet weer verliezen. De partij wilde een premier die naar Marrakesh ging niet langer steunen, verklaarde ze kort daarna.

Die premier wordt er op zijn beurt in Franstalig België regelmatig van beschuldigd een speelbal van de N-VA te zijn. Dat kon de Waal zich in aanloop naar mei niet langer veroorloven, want ook zijn partij Mouvement Réformateur (MR) kwam in oktober op flinke achterstand te staan. Hij hield dus voet bij stuk en hamerde er daarbij vooral op dat de beslissing al met instemming van N-VA was genomen: „Een woord is een woord”, zei hij, en hij zou niet terugkomen op de belofte die hij deze zomer al deed aan de VN om het pact goed te keuren.

Daarmee werd de politieke crisis deze week een feit.

Perceptieoorlog

De situatie leek vanaf het begin al niet meer te redden, de partijen kwamen nauwelijks dichter bij elkaar. Maar om niet te worden afgetekend als onverantwoordelijke partij, weigerde iedereen de regering te laten vallen, want ook dat zou electoraal nadeel kunnen opleveren. Het resultaat: een surrealistische politieke dans van een week, waarbij de beschuldigingen tussen N-VA enerzijds en de drie andere coalitiepartijen anderzijds over en weer vlogen.

Die perceptie-oorlog zetten de partijen zelfs zaterdagavond nog voort. Als de premier toch naar Marrakesh ging en daarmee de regering liet vallen, was dat zijn keuze, claimde N-VA-voorzitter Bart De Wever. Nee, de N-VA ging voorheen akkoord met het pact, en koos ervoor nu weg te lopen van de regeringstafel, zei Michel.

Lees ook: Acht heikele punten van het migratiepact

Het was niet de eerste keer dat het centrum-rechtse ‘kibbelkabinet’, zoals het in Vlaamse media genoemd wordt, in de problemen kwam. Een jaar geleden viel de regering-Michel vlak voor Kerst ook al bijna. Ook toen vanwege een dispuut met N-VA over migratie: Soedanese migranten waren onder de verantwoordelijkheid van N-VA-staatssecretaris van Migratie Theo Francken teruggestuurd naar hun land en zouden daar zijn mishandeld.

Meerderheid zoeken

Michel gaat nu verder met enkel zijn partij MR, de liberale Open VLD en christen-democratische CD&V in de regering. De drie partijen vertegenwoordigen 52 zetels, terwijl er 76 nodig zijn voor een meerderheid.

Een meerderheid in het parlement steunt de Marrakesh-verklaring, bleek afgelopen week. Voor andere dossiers wordt het lastiger: Michel zal voor elke belangrijke beslissing, waaronder de nog niet goedgekeurde begroting, een meerderheid bij de oppositie moeten zoeken. En ook die zal bij alles de verkiezingen van mei in het achterhoofd houden.

    • Anouk van Kampen