Voor 4 ton medicijnen uit het drinkwater zien te halen

Waterstaat Pas sinds kort kunnen waterbeheerders meten hoeveel medicijnresten er in het oppervlaktewater zitten. Nu wordt onderzocht hoe je die er weer uit kunt halen.

Jaarlijks belandt er 140.000 kilo medicijnresten in ons water. Foto ANP/Nils van Houts

Aan de rand van het immense rioolwaterzuiveringscomplex in het Oost-Brabantse Aarle-Rixtel staan twee opvallende zeecontainers opgesteld. Eéntje is knalgeel, de ander pimpelpaars. Beide zijn met slangen aangesloten op de snelstromende goot, die dagelijks miljoenen liters gezuiverd water uit de acht immense bezinktanks (diameter: 45 meter) op het riviertje de Aa loost.

De paarse container is van de firma Van Remmen UV Technology uit Wijhe, de gele is van Nijhuis Industries uit Doetinchem. Vanbinnen zijn ze ingericht met ingenieuze installaties die het reeds gezuiverde rioolwater nog een slagje schoner trachten te maken. Van Remmen probeert het water met een combinatie van UV-licht en waterstofperoxide te ontdoen van medicijnresten. Nijhuis claimt hetzelfde te doen door het water bloot te stellen aan ozon.

„De komende maanden testen we of deze twee technologieën werken en welke dan het meest effectief is”, zegt Maarten Nederlof, beleidsadviseur Afvalwater van het waterschap Aa en Maas. Doel van de pilot is om 80 procent van de medicijnresten uit het water te verwijderen.

Kosten van de twee proefopstellingen: ongeveer 2 ton. Kosten van het bijbehorende laboratoriumonderzoek: nog eens 170.000 euro. Dit geld is mede opgebracht door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W), die al begin dit jaar een subsidie van 4 ton voor het project ter beschikking stelde. Bij een conferentie over ‘Waterkwaliteit en zoetwater’ in februari legde verantwoordelijk minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) uit waarom het nodig is om uiteindelijk miljoenen in nieuwere zuiveringstechnieken te steken. „Jaarlijks belandt er 140.000 kilo medicijnresten in ons water. Dat is het gewicht van dertig olifanten.” In een toespraak op de Waterschapsdag een maand later haalde ze een andere vergelijking uit het dierenrijk. „Dat is het gewicht van een blauwe vinvis. Het grootste dier ter wereld!”

De 400.000 euro van I&W is een van de eerste concrete uitgaven van de in het regeerakkoord toegezegde 175 miljoen euro voor het kopje ‘Natuur en waterkwaliteit’ voor de gehele kabinetsperiode, plus nog eens 100 miljoen van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De eerste 50 miljoen zou al dit jaar worden besteed. Dat is niet gelukt want volgens een woordvoerder van het ministerie wordt er dit jaar nog maar 6 miljoen van die eenmalige extra middelen uitgegeven, waaronder dus de vier ton aan het zuiveringsproject in Aarle-Rixtel.

Het fenomeen van medicijnresten in water is al zo oud als er medicijnen bestaan. Immers, lang niet alle werkzame, chemische stoffen worden door het menselijk lichaam opgenomen. Die komen dus via doucheputje en wc in het riool terecht. De aandacht bij de landelijke overheid om er wat aan te doen is pas recent gekomen. Sinds een paar jaar zijn waterbeheerders in staat om de mate van het probleem te meten.

In 2016 schreef het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) er een uitvoerig rapport over. Belangrijkste conclusie: de concentratie aan medicijnresten in het oppervlakte en grondwater is dermate klein dat het niet direct schadelijk is voor de volksgezondheid. Wel tast het andere vormen van waterleven aan. „Geringe concentraties pijnstillers kunnen weefselschade veroorzaken bij vissen, terwijl restanten van antipsychotica gedragsverandering bij watervlooien veroorzaken”, schreef deze krant destijds over de studie. Het getal dat minister Van Nieuwenhuizen dit jaar noemde, 140.000 kilo, komt uit hetzelfde rapport.

Het vorige kabinet, met PvdA’er Sharon Dijksma als staatssecretaris op dit terrein, beloofde al 30 miljoen om het water van farmaceutica te zuiveren. Dat nam het nieuwe kabinet over en verdubbelde de inzet tot 60 miljoen voor de gehele regeerperiode. Het kabinet gaat er kennelijk vanuit dat het experiment in Oost-Brabant zal slagen

Als dat zo is, voorspelt beleidsadviseur Maarten Nederlof van waterschap Aa en Maas, zal deze 60 miljoen niet voldoende zijn. Nederland telt 341 rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi). Bij zo’n honderd daarvan zou een permanente extra zuiveringsopstelling nodig zijn om medicijnresten adequaat uit het oppervlaktewater te verwijderen. Dat kost volgens zijn ruwe inschatting 1 miljoen euro per jaar per locatie om die tien jaar in gebruik te houden. Nederlof: „Ik ben blij met het geld van het ministerie, begrijp me goed. Maar de werkelijke kosten zullen uiteindelijk richting 100 miljoen per jaar gaan.”

Overigens was het Oost-Brabantse waterschap zelf al een paar jaar geleden over het probleem gaan nadenken. Hoewel er voor medicijnresten geen (Brusselse) milieunormen bestaan, vond het algemeen bestuur in Den Bosch dat er wel iets aan zou moeten gebeuren. Nederlof: „We zien het als onze taak om onze wateren en daarmee de natuur te beschermen.” Nederlof sloeg zelf aan het rekenen voor een zuiveringsproef en vroeg voor de eigen begroting 4 ton. Die kreeg hij ook toegekend. De 4 ton die er dit jaar van het Rijk bijkomt is dus extra. Was dat dan wel nodig?

Lees ook: In het riool valt de geur van drugschemicaliën niet op

Nederlof: „Ook zonder de rijksbijdrage zouden we het experiment zijn begonnen, maar nu kunnen we de proef gemakkelijker uitbreiden en sneller een volgende stap zetten.” Het waterschap overweegt komend jaar een grote permanente installatie te gaan bouwen bij hun bestaande installatie in Ooijen. Alleen moet de keuze voor de meest effectieve technologie nog gemaakt worden.

1. Politie | 154 miljoen

Hoewel nog altijd niet precies in kaart te brengen is wat er is gebeurd met de eerste twee tranches van het extra geld dat het kabinet in 2018 voor de politie heeft gereserveerd, heeft minister Grapperhaus (Justitie & Veiligheid, CDA) vorige maand nog eens eenmalig een bedrag van 91 miljoen euro uitgetrokken „om de inzetbaarheid van agenten te vergroten”.

Het positieve nieuws van de minister kwam daags voor het sombere nieuws dat de politie juist door personeelsgebrek duizenden zaken heeft moeten stopzetten.

Van de oorspronkelijke pot met geld die wij volgen is inmiddels al wel álles beschikbaar: in november schoof Financiën de resterende 54 miljoen naar J&V. Volgens een woordvoerder van het ministerie is 2 miljoen daarvan inmiddels gebruikt voor de al in de zomer afgesloten nieuwe cao-afspraken.

2. Krijgsmacht | 775 miljoen

Minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) schrijft in zijn recente Najaarsnota wat in deze rubriek al vaker is geconstateerd: „Diverse Defensieonderdelen geven niet al het geld uit dat dit jaar is begroot.” Het Commando Landstrijdkrachten heeft, met 40 miljoen euro hierin het grootste aandeel. Het gaat vooral om de extra investeringen die het nieuwe kabinet voor dit jaar al had toegezegd.

3. Basisonderwijs | 280 miljoen

Het extra geld voor de leerkrachten in het basisonderwijs is al drie maanden aan het rollen. Eind september kwam de eerste, beloofde salarisverhoging op het loonstrookje te staan. In totaal wordt daar dit jaar – en de komende jaren – 270 miljoen euro aan besteed.

De 10 miljoen bedoeld voor het tegengaan van werkdruk is in eerste instantie verdubbeld tot ruim 20 miljoen en wordt sinds augustus in maandelijkse termijnen uitgekeerd.

4. Verpleeghuiszorg | 577 miljoen

Begin deze maand bereikten de organisaties die betrokken zijn bij het verdelen en besteden van de extra miljarden voor de verbetering van de verpleegzorg een akkoord over adequate verantwoording van al dat geld. In het kort: Zorginstituut Nederland en Actiz, de branchevereniging van zorginstellingen zullen vanaf 2020 vrij precies moeten aangeven of de uiteindelijk beschikbaar gestelde 2,1 miljard inderdaad gaat naar de hoofddoelstelling: ‘meer mensen in de zorg en meer inzet voor de cliënt met zo min mogelijk administratieve lasten’.

5. Sport | 20 miljoen

Verantwoordelijk minister Bruins (VVD) gaf in een recent overleg met de Tweede Kamer een klein inkijkje in de stand van zaken van de voor dit jaar gereserveerde 10 miljoen voor topsport en 10 miljoen voor breedtesport. Hij noemde twee specifieke bestedingen: 2 miljoen voor energiebesparing van sportcomplexen en 2,3 miljoen en 2 miljoen „voor het versterken van bonden en verenigingen”. Op de vraag waar de rest van het geld dan blijft, antwoordde de minister. „Dat is ook een beetje het nadeel als je probeert om zo concreet te zijn.” In algemene zin somde Bruins vervolgens nog wat andere bestedingen op: „Het opleiden van trainers en een positieve sportcultuur.”

6. Armoedebestrijding kinderen | 30 miljoen

Zoals we in de vorige aflevering beschreven is het extra geld ten behoeve van armoedebestrijding bij gezinnen met kinderen al aan het rollen.

In de zogeheten Meicirculaire Gemeentefonds 2018 van het ministerie van Binnenlandse Zaken is vrij precies in kaart gebracht welke gemeente welk deel krijgt uit de ‘decentralisatie-uitkering Schulden en armoede’.

Aanstonds komt daar in de December-circulaire een update van.

7. Diplomatieke posten | 10 miljoen

Hoewel minister Blok al bezig is met het uitbreiden van het diplomatieke postennetwerk (te beginnen in West-Afrika) is zijn ministerie terughoudend om precies aan te geven hoeveel van de voor dit jaar beloofde 10 miljoen aan welk land is besteed. Daarover kan men pas in het voorjaar details geven. We houden de schatting aan dat de helft al is uitgegeven.

8. Regionale knelpunten | 250 miljoen

Uit de recente Najaarsnota van het Ministerie van Financiën blijkt dat inmiddels 24 miljoen is overgemaakt aan Rotterdam, voor een investering in de achterstandswijk Rotterdam-Zuid. Dat zet de tussenstand van de 250 miljoen die voor dit jaar aan de zes reeds door het kabinet uitgezochte ‘regionale knelpunten’ op ruim 77 miljoen. Het coördinerende ministerie van LNV liet al eerder weten dat het niet zal lukken om in 2018 de gehele geplande investering op te maken.

9. Infrastructuurfonds | 500 miljoen

Net als Defensie kampt het Deltafonds met ‘onderuitputting’. Dat is beleidsjargon voor: het beschikbaar gestelde geld wordt niet besteed. Zo blijkt uit de Najaarsnota van Financiën. „Hoofdzakelijk het gevolg van autonome vertragingen bij infrastructurele projecten.”

De 500 miljoen die voor dit jaar was gereserveerd hoeft niet te worden teruggestort in de schatkist maar kan „onbeperkt worden meegenomen naar volgende jaren”, waardoor zij beschikbaar blijft voor investeringen in de toekomst. Overigens wordt het probleem van het niet (volledig) kunnen uitgeven van dit geld volgend jaar mogelijk nog iets groter. Dan wordt de pot namelijk nog eens eenmalig bijgevuld met een extra 1 miljard euro. Zoals minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) tegen de Kamer zei: „Dat is een forse opgave.”

10. Natuur en Waterkwaliteit | 50 miljoen

Zie verhaal hierboven.

    • Philip de Witt Wijnen