Kansloos is Timmermans niet tegen favoriet Weber

Europese Commissie

Deze vrijdag kiezen de socialisten Frans Timmermans als hun topkandidaat.

Frans Timmermans Foto’s AFP en EPA

Als het aan het Europees Parlement ligt, wordt de volgende voorzitter van de Europese Commissie een witte man van middelbare leeftijd. Een soort Jean-Claude Juncker, maar dan jonger - of niet.

De Luxemburger was bij zijn aantreden in 2014 59 jaar. Zijn partij in het Europees Parlement, de Europese Volkspartij (EVP), wil dat hij na de verkiezingen in mei 2019 wordt opgevolgd door Manfred Weber. De Europese lijsttrekker van de Duitse CSU is 47 als de nieuwe Commissie aantreedt, ergens in de tweede helft van 2019.

De getallen lijken in het voordeel van Weber: de EVP blijft volgens peilingen de grootste fractie in het Europees Parlement – niet in de laatste plaats omdat er meer dan 50 christen-democratische en rechtse partijen uit de lidstaten zijn aangesloten.

Het alternatief is Frans Timmermans. Deze vrijdag wordt de PvdA’er in Lissabon formeel door de PES, de partij van Europese Socialisten, aangewezen als hun kandidaat-Commissievoorzitter. Spannend wordt dat niet: de Europese lijsttrekker van de PvdA heeft geen tegenkandidaten uit de 33 aangesloten socialistische en sociaal-democratische partijen uit de lidstaten.

Als Timmermans Juncker volgend jaar inderdaad zou opvolgen, is de huidige eerste vicevoorzitter van de Commissie bij zijn aantreden 58 jaar. Een jaar jonger dan Juncker in 2014.

Voor het zover is, moet er voor Timmermans nog veel gebeuren – maar kansloos is hij niet.

Lees ook dit interview met Frans Timmermans: ‘Het gaat in Europa nu om overleven of slopen’

Coalities lastiger

Ten eerste omdat het Europees Parlement er inderdaad iets over te zeggen heeft. Weliswaar beslissen de regeringsleiders, maar het parlement heeft het gewoonterecht verworven Commissarissen voor hun aantreden te horen en af te wijzen. Een Commissievoorzitter die regeringsleiders aan het parlement proberen op te dringen kan in problemen komen.

Omgekeerd heeft een kandidaat-voorzitter uit het parlement wel een meerderheid in dat parlement nodig. Hier liggen de onzekerheden voor de ‘topkandidaten’ van de grote partijen. Coalitievorming wordt lastiger als de opkomende partijen van het moment – nationalisten, Groenen – in verschillende landen grote winst boeken. Er zijn al snel drie of vier partijen nodig.

Progressieve coalitie

CSU’er Weber kan waarschijnlijk niet over rechts: zelfs als de nationalistische partijen genoeg winnen bij de Europese verkiezingen én zich weten te organiseren, is de vraag hoe dat valt binnen de christen-democratische familie, en bij regeringsleiders.

De hoop van Timmermans is dat hij beter dan Weber de verbindende kandidaat kan zijn van een ‘progressieve’ coalitie tegen de nationalisten. Misschien niet de grootste, maar wel de meest acceptabele. Daarvoor heeft hij de steun nodig van bijvoorbeeld de aanhangers van de Franse president Emmanuel Macron, en waarschijnlijk ook van de Groenen.

Maar opvallend vaak wordt in Brussel over kandidaten gespeculeerd die een bredere steun zouden krijgen. Zoals Michel Barnier. Hij heeft de ervaring van Timmermans, maar is van de partij van Weber. En hij heeft als hoofdonderhandelaar namens de EU over Brexit de afgelopen maanden veel krediet verworven – bij regeringen en in het Europees Parlement. Barnier is wel nog drie jaar ouder dan Juncker. Hij zou pas op zijn 68ste aan het Commissievoorzitterschap beginnen.

Enige vrouw

Die speculaties komen niet uit de lucht vallen. Zowel Weber als Timmermans worden gezien als kandidaten die kunnen worden beloond met andere posten. Voor Weber, die geen ervaring heeft als bestuurder op regionaal, nationaal of Europees niveau, is het voorzitterschap van het Europees Parlement bijvoorbeeld nog altijd een promotie. Timmermans wordt ook wel gezien als een geschikte EU-buitenlandcoördinator, de opvolger van Frederica Mogherini.

Dat zou de weg vrij maken voor een akkoord tussen regeringsleiders en parlement over andere kandidaat-voorzitters. Bekend is de voorkeur van Macron voor de Deense Eurocommissaris Margrethe Vestager (volgend jaar 51). Maar de enige vrouw die vaak wordt genoemd rekent zichzelf niet tot de kanshebbers. Haar progressief-liberale partij Radikale Venstre is klein in de Deense oppositie en haar regering zal haar niet steunen, weet Vestager al.

Eentje met ervaring als premier dan? De naam van Mark Rutte duikt regelmatig op, hoe stevig hij ook elke belangstelling voor een Europese topbaan ontkent. Minder in het oog springend: Leo Varadkar. Met zijn veertig jaar (volgend jaar) is hij relatief jong en nieuw. Hij geldt als modern-rechts: de eerste openlijk homoseksuele premier van Ierland, lid van de EVP. Hij staat voor Europese eenheid na Brexit. En hij komt uit een voor het Europese machtsevenwicht ‘ongevaarlijk’ klein land. Dat is een extra hobbel voor Timmermans – en voor Rutte: in de EU van na de Brexit geldt dit steeds minder voor Nederlanders.

    • René Moerland