CDU deinst terug voor harde breuk met tijdperk-Merkel

Duitsland Annegret Kramp-Karrenbauer, vrijdag gekozen als nieuwe partijleider van het CDU, is een vertrouweling van Angela Merkel.

Annegret Kramp-Karrenbauer (links) volgt Angela Merkel op als leider van de CDU. Foto REUTERS/Fabrizio Bensch

Door Annegret Kramp-Karrenbauer aan te wijzen als nieuwe partijleider, heeft de CDU deze vrijdag een harde breuk met het tijdperk-Merkel voorkomen. Hoewel Angela Merkel voorlopig nog bondskanselier is – onduidelijk is nog voor hoe lang – staat haar partij nu onder leiding van een vrouw met wie zij goed kan samenwerken en die haar beleid de afgelopen jaren in grote lijnen heeft gesteund.

Kramp-Karrenbauer, ook wel AKK genoemd, versloeg op een partijcongres in Hamburg na een spannende strijd haar twee rivalen voor het voorzitterschap, Friedrich Merz en Jens Spahn. Kramp-Karrenbauer (56) kreeg na twee stemrondes 517 stemmen tegen 482 voor Merz. Spahn was in de eerste ronde al afgevallen. AKK wil de politiek van Merkel niet gewoon voortzetten, zei ze de afgelopen weken herhaaldelijk, maar ook niet ongedaan maken.

Bondskanselierschap

Nog geen half jaar was Annegret Kramp-Karrenbauer minister-president van de kleine deelstaat Saarland, toen ze begin 2012 een woedende Angela Merkel aan de lijn kreeg. De bondskanselier heeft haar emoties doorgaans goed in bedwang, maar deze keer zou ze haar partijgenoot hebben toegebruld.

Hoe haalde Kramp-Karrenbauer het in haar hoofd om in Saarland de coalitie van CDU met Groenen en de liberale FDP op te blazen, terwijl Merkel in Berlijn al zoveel met de FDP te stellen had? En waarom had ze daarover niet even overlegd?

Die harde botsing tussen Merkel en Kramp-Karrenbauer heeft hun relatie geen blijvende schade toegebracht. AKK gold als de favoriete kandidaat van de bondskanselier. Nu maakt ze goede kans om ook de volgende kandidaat van de CDU voor het bondskanselierschap te worden en Merkel op te volgen in het Kanzleramt.

Lees ook: Merkel geeft leiding CDU op, wil wel kanselier blijven

Annegret Kramp-Karrenbauer wordt ten onrechte wel gezien als een jongere versie van Merkel, een ‘mini-Merkel’. Maar die bijnaam miskent dat de nieuwe CDU-voorzitter conservatiever is dan haar voorgangster. En ook dat ze een impulsiever politicus is, die graag haar eigen plan trekt. Zelf zei ze onlangs over het predikaat ‘mini’: „Om te beginnen ben ik 56, heb ik drie kinderen en een heuse carrière. Niets aan mij is mini.”

Kramp-Karrenbauer is een politicus met verbindende kwaliteiten, zoals ze het afgelopen jaar heeft bewezen. Deze zomer, toen een ruzie tussen CDU en de Beierse CSU dreigde uit te lopen op een breuk tussen de twee christendemocratische zusterpartijen, speelde Kramp-Karrenbauer achter de schermen een sleutelrol bij het bezweren van de crisis. Ze staat nu voor de taak om de Merkel-critici en de Merkel-aanhangers in haar partij weer op één lijn te brengen.

Minister

Kramp-Karrenbauer verraste begin dit jaar velen toen ze niet inging op een aanbod van Merkel om als minister tot de nieuwe Duitse regering toe te treden. Na zeven jaar als minister-president in Saarland wilde ze de overstap naar het machtscentrum van de Duitse politiek graag maken – maar dan als secretaris-generaal van de CDU. Die interne partijfunctie staat niet in erg hoog aanzien, maar geeft een politicus wel een uitgelezen kans om binnen de partij een eigen netwerk op te bouwen. Ook voor Angela Merkel was het twintig jaar geleden het opstapje naar de macht.

Kramp-Karrenbauer groeide op in Saarland, bij de Franse grens, in een behoudend katholiek gezin met zes kinderen. Haar vader (leraar) en moeder (huisvrouw) stonden erop dat al hun kinderen een vak leerden om voor zichzelf te kunnen zorgen – ook de meisjes, wat destijds niet vanzelf sprak.

De jongste dochter Annegret ging rechten en politicologie studeren. Toen ze achttien was werd ze lid van de CDU. Via de gemeentepolitiek kwam ze in de deelstaatpolitiek.

Daar deed ze een brede ervaring op. Ze was in Saarland elf jaar minister – achtereenvolgens van Binnenlandse Zaken en Sport, Onderwijs en Cultuur, en Sociale Zaken. Daarna was ze van 2011 tot 2018 minister-president. Want de breuk met haar coalitiegenoten waarover Merkel haar in 2012 zo boos opbelde, leidde tot nieuwe verkiezingen die ze won, waarna ze met een nieuwe coalitie kon doorregeren.

„Ik heb bewezen dat ik verkiezingen kan winnen”, zei AKK de afgelopen weken steeds in haar campagne voor het partijleiderschap. Dat viel landelijk vooral ook begin 2017 op. Bij de deelstaatverkiezingen in Saarland leek de SPD veel kans te maken om de grootste te worden, dankzij het plotselinge enthousiasme over de nieuwe landelijke leider Martin Schulz. Maar de geliefde en benaderbare Kramp-Karrenbauer voerde haar partij niet alleen naar de overwinning, maar wist de relatie met de SPD tegelijk goed genoeg te houden om daarna een nieuwe coalitie met de sociaal-democraten te sluiten.

Kramp-Karrenbauer en haar man (mijnbouwingenieur) hebben drie, inmiddels volwassen, kinderen. Toen ze klein waren was de afspraak tussen het echtpaar dat degene die het minste verdiende zich over de kinderen zou ontfermen – en dat was al gauw Helmut Karrenbauer.

Geen groot spreker

Net zomin als Merkel is Kramp-Karrenbauer een groot spreker. Ook spat het charismatisch er niet vanaf. Haar politiek profiel is niet helemaal duidelijk. Schertsend wordt wel eens gezegd: „Ze spreekt als Merkel, maar handelt als Seehofer”, de conservatieve CSU-leider.

De omstreden vluchtelingenpolitiek van Merkel is ze, anders dan veel partijgenoten, nooit openlijk afgevallen – maar ondertussen voerde ze in Saarland wel een streng beleid. Ook was ze een uitgesproken tegenstander van de invoering van het homohuwelijk, in 2017.

Internationale ervaring heeft Kramp-Karrenbauer nauwelijks, maar het belang van de Europese Unie staat voor haar buiten kijf. Merkel heeft gezegd dat ze bereid is haar termijn als bondskanselier tot 2021 vol te maken. Toch is de kans groot dat Kramp-Karrenbauer niet zoveel tijd krijgt om zich voor te bereiden op een rol op het wereldtoneel. De coalitie van CDU, CSU en SPD is wankel en de machtspositie van Merkel is afgenomen nu ze geen leider van haar partij meer is.

Lees ook: De macht van Merkel slinkt nu snel

Komt er een breuk in de coalitie gevolgd door nieuwe verkiezingen, dan zal AKK moeten klaar staan om namens de CDU de kanselierskandidaat te zijn, of dat nu over enkele maanden of enkele jaren is. Dan kunnen zich ook opnieuw rivalen binnen de CDU aandienen. Aan strijdlust en zelfverzekerdheid zal het AKK in elk geval niet ontbreken.

    • Juurd Eijsvoogel