OM hoeft geen strafzaak te beginnen tegen tabaksindustrie

Het gerechtshof in Den Haag verwierp een artikel-12-procedure van advocate Bénédicte Ficq, die tabaksfabrikanten wil laten vervolgen voor onder meer zware mishandeling.

Foto iStock

Justitie hoeft de tabaksindustrie definitief niet strafrechtelijk te vervolgen. Dat heeft het gerechtshof in Den Haag donderdag bepaald. Het hof deed uitspraak in de zogeheten artikel-12-procedure waarmee advocaat Bénédicte Ficq het Openbaar Ministerie wilde dwingen vervolging in te stellen tegen vier grote tabaksproducenten.

Ficq wilde dat de tabaksindustrie veroordeeld wordt voor poging tot moord of doodslag, zware mishandeling, valsheid in geschrifte en het opzettelijk benadelen van de gezondheid. Namens longkankerpatiënte Annemarie van Veen, een aantal ziekenhuizen en andere partijen zoals KWF Kankerbestrijding deed ze in 2016 aangifte voor die vergrijpen tegen Philip Morris, British American Tobacco, Imperial Tobacco en Japan Tobacco.

Lees ook dit interview met Bénédicte Ficq: ‘Ik hoop dat het in hun bek ontploft’

De industrie maakt rokers opzettelijk verslaafd aan haar schadelijke sigaretten, betoogde Ficq. Dat zou ze doen door opzettelijk metingen van schadelijke stoffen als teer, nicotine en koolmonoxide te misleiden. In de filters van de sigaretten zitten kleine gaatjes, waardoor de gifstoffen bij tests ontsnappen. In de praktijk houden rokers de gaatjes echter dichtgeknepen als ze hun sigaret vasthouden en oproken. Daardoor krijgen ze veel meer gifstoffen binnen dan op de verpakking staat, stelde Ficq.

Geen beroep mogelijk

Het hof oordeelde donderdag desondanks dat vervolging van de vier tabaksconcerns geen kans zou maken. De fabrikanten produceren hun sigaretten volgens de geldende Nederlandse en Europese wet- en regelgeving, dus ze zijn niet illegaal bezig. “Het feit dat sigaretten een verslavend karakter kunnen hebben en gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen, verandert daar niets aan”, aldus het hof. Tegen de uitspraak is geen beroep meer mogelijk.

Daarnaast is het volgens het hof niet terecht om te spreken van “sjoemelsigaretten”, zoals Ficq ze noemt vanwege de te lage waarden van schadelijke stoffen op de verpakking. Het gebruik van de gaatjes in het filter is bij de wetgever al lang bekend, net als de te hoge uitstootwaarden. “Deze wetenschap is voor de Europese regelgevers tot op heden geen aanleiding geweest tot het wijzigen of aanscherpen van de regels”, aldus het hof. Daarom kan dus niet worden gezegd dat de sigaretten illegaal zijn.

Lees ook dit stuk over ‘sjoemelsigaretten’: Schoon in de test, smerig in het echt

Ficq begon de artikel-12-procedure omdat het OM afgelopen februari besloot niet tot vervolging over te gaan. Daar waren volgens justitie “onvoldoende aanknopingspunten” voor. “Sigaretten zijn een legaal verkrijgbaar genotsmiddel. [...] Niemand dwingt mensen om te roken en ze stoppen er ook vaak genoeg mee. Je kunt tabaksfabrikanten niet verantwoordelijk houden voor hun gedrag”, zei hoofdofficier Marianne Bloos.

Tabaksindustrie niet verrast

Ficq zegt donderdagmiddag om 15.00 uur met een reactie te komen. Branchevereniging VSK, waarbij twee van de vier tabaksfabrikanten waartegen Ficq aangifte deed zijn aangesloten, is niet verrast door de uitspraak van het hof. “Het OM heeft de klacht reeds in februari met een sterk geformuleerd besluit verworpen”, zegt VSK in een verklaring. Philip Morris zegt volgens persbureau ANP dat het bedrijf een “legaal, strikt gereguleerd product verkoopt”.

Terwijl het hof zich boog over de artikel-12-procedure, raakte de voorzitter van het gerechtshof in opspraak. Deze Jan Wolter Wabeke had volgens Ficq tijdens een etentje privé-etentje gezegd dat “roken ieders eigen verantwoordelijkheid is”. Ze eiste dat Wabeke zijn rol als voorzitter neerlegde, omdat de raadsheer niet objectief zou zijn. Wabeke trok zich daarop terug.

    • Vincent Sondermeijer