‘Nederlandse economie is wispelturig’

IMF-bezoek

Nu in Europa de groei terugloopt, stelt het IMF dat Nederland extra vatbaar is voor een recessie door de hoge hypotheekschuld.

De Nederlandse economie doet het nu nog heel goed. Maar onder de oppervlakte liggen zwakheden die een volgende neergang kunnen versterken. Dit stelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) na een studiebezoek aan Nederland. Jaarlijks licht het IMF de economieën van lidstaten door en houdt regeringen zo een spiegel voor.

Het IMF gaat uit van 2,25 procent economische groei in Nederland volgend jaar, tegen rond de 2,6 procent dit jaar. Een groeivertraging dus, bij lange na nog geen recessie. Toch zal er „op een gegeven moment een neergang komen”, zei Tom Dorsey, die de IMF-missie aan Nederland leidde, tijdens een persbijeenkomst bij De Nederlandsche Bank. In een verslag noemt het IMF de uitdagingen voor de Nederlandse economie op de middellange termijn „significant”.

Die risico’s voor de „zeer open” Nederlandse economie komen in de eerste plaats uit het buitenland, meent het IMF: protectionisme, de Brexit, lagere wereldwijde groei. In Duitsland kromp de economie in het laatste kwartaal, in de Verenigde Staten neemt de angst voor een recessie toe.

Maar met de structuur van de Nederlandse economie is ook het nodige mis, aldus het IMF, dat spreekt van „onbalansen”. Het besteedbaar inkomen van huishoudens blijft achter, terwijl hun hypotheekschulden hoog zijn. Dat heeft het IMF vaker opgemerkt. Daar voegt het nu aan toe dat het Nederlandse midden-en kleinbedrijf (mkb) „stagneert”, terwijl multinationals hun winsten oppotten en amper investeren.

„De Nederlandse economie is erg wispelturig”, zei Dorsey. Omdat huishoudens zo zwaar in de hypotheekschulden zitten – alleen in Denemarken zijn de schulden hoger, als percentage van het beschikbaar inkomen – drukken de huizenprijzen zwaar op het vertrouwen. Daardoor presteert de Nederlandse economie vaak beter dan gemiddeld in goede tijden, maar extra slecht als het internationaal tegenzit. Nederland kende een dubbele recessie (2009 en 2012-2013) terwijl België en Duitsland alleen de recessie van 2009 doormaakten.

Lees ook: De onnodige martelgang van de Nederlandse economie

De Nederlandse huizenprijzen blijven stijgen en dat geeft Dorsey een ongemakkelijk gevoel. „We slaan nog niet direct alarm, maar we hebben deze film natuurlijk eerder gezien. Eentje van pieken en dalen.”

Om de hypotheekschuld te drukken bepleit het IMF een verdere beperking van de maximale hypotheekschuld als percentage van de woningwaarde. Deze ‘ltv-ratio’ is in Nederland hoog: 100 procent, tegen zo’n 80 procent in omringende landen. Ook moet de vrije huursector, als alternatief voor koop, worden uitgebreid.

‘1,5 miljard ruimte’

Om het mkb te steunen kan het kabinet meer doen, meent het IMF. Het kan meer uitgeven aan subsidies voor onderzoek en innovatie, die in Nederland relatief laag zijn. Naar het voorbeeld van andere landen kan Nederland ook een „kredietbureau” oprichten voor mkb-bedrijven, meent het IMF. Dat moet de kredietwaardigheid van bedrijven doorlichten en zo banken over de streep trekken bij het geven van leningen.

Volgens het IMF is er ruimte op de kabinetsbegroting voor beleid om de economie te versterken. Als het kabinet in 2019 zo’n 1,5 miljard euro extra uitgeeft, blijft het nog steeds binnen de EU-normen. Het fonds beveelt aan deze ruimte „volledig te gebruiken”, voor onder meer onderzoekssubsidies en voor de verlaging van de belasting op arbeid.

    • Mark Beunderman