Opinie

Maak haast met het aanpakken van witwassen

Magnitsky-fraude

Vage betalingen via Estland op naam van onbekende bedrijven uit Caraïbische belastingparadijzen. Facturen voor „elektrische apparatuur” aan een spijkerbroekenfabrikant. Een eroticaconcern dat seksartikelen aan Rusland levert maar betaald wordt voor „bouwmaterialen”. Waar rook is, is niet altijd vuur. Maar je mag verwachten dat banken, wettelijk verplicht om witwassen tegen te gaan, beschikken over systemen die bij dergelijke overboekingen alarm slaan en de boel laten uitpluizen. Opnieuw blijkt nu dat dit structureel niet is gebeurd ondanks overduidelijk verdachte transacties.

Een bedrag van ruim 8 miljoen euro dat via belastingparadijzen op Nederlandse bankrekeningen terechtkwam, lijkt afkomstig uit de grootste belastingfraude uit de Russische geschiedenis: de Magnitsky-affaire. Dat bleek woensdag uit onderzoek van NRC en Zembla. De betrokken banken en bedrijven zagen destijds niets raars aan de geldstromen, zeggen ze nu.

Het is een ingewikkelde zaak waar harde bewijzen lastig boven tafel te krijgen zijn, door het grensoverschrijdende karakter en het feit dat deze transacties lang geleden plaatsvonden. Maar hij toont twee dingen glashelder aan. Ten eerste – nog maar eens – het belang van snelle actie bij banken om witwassen tegen te gaan. En ten tweede de noodzaak van Europese regels om mensen die geld uit illegale activiteiten en schendingen van mensenrechten wegsluizen, gezamenlijk harder te kunnen aanpakken.

De zaak die woensdag aan het licht kwam, betreft betalingen die tien jaar geleden zijn gedaan. Getuige de aanhoudende witwasschandalen bij banken zijn de onderliggende zwaktes in hun monitoringsystemen nog niet opgelost. Dat bleek bijvoorbeeld bij de recordboete die ING werd opgelegd voor gebrekkig optreden tegen witwassen, eerder dit jaar. Maar het blijkt nog veel sterker bij het schandaal dat zich de laatste maanden ontvouwt bij Danske Bank in Denemarken. Daar is waarschijnlijk ongeveer 200 miljard euro aan dubieus geld bij betrokken, wat het mogelijk tot de grootste witwaszaak in de geschiedenis maakt.

Banken spelen een sleutelrol, en dit zou de zoveelste wake-upcall moeten zijn voor bankbestuurders om hun methodes voor fraudedetectie op orde te krijgen. Witwassen tast de integriteit van het financiële systeem aan en beloont crimineel gedrag. Het moet worden uitgeroeid, hoe sneller hoe beter.

Dan het aanpakken van de criminelen áchter dit soort geldstromen. Hiervoor is de Amerikaanse wetgeving een goed voorbeeld. In de VS is sinds 2016 zogeheten Magnitsky-wetgeving van kracht. Dat zijn wetten die het de overheid makkelijker maken om daders van mensenrechtenschendingen hun geld of recht om te reizen af te pakken. In deze kwestie stierf de Russische jurist Magnitsky, die deze witwaspraktijken aan het licht bracht, onder verdachte omstandigheden in zijn cel.

Internationale afspraken over effectiever en sneller optreden tegen schenders van mensenrechten die hun illegaal verkregen geld proberen wit te wassen, zijn broodnodig.

Nederland maakt op Europees niveau inmiddels werk van het invoeren van vergelijkbare regels. Dit verdient navolging, en waar mogelijk grotere haast. Solide internationale wetgeving is een goede manier om zowel mensenrechtenschendingen als witwassen af te schrikken.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.