Recensie

Tastbare herinneringen voor gelovigen en fans

Relieken De verering van lichamelijke overblijfselen van heiligen en helden is van alle tijden, toont een expositie in het Catharijneconvent.

Gebedenboek met zegenspreuken, Kopiist Mustafa al-Hanaf, Osmaans Turkije, 17de-18de eeuw. The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Londen.

Een reuzenschoen trekt de aandacht in de expositie Relieken in het Catharijneconvent. Het bruinlederen gevaarte in maat 62, is in de jaren 1950 gemaakt voor Rigardus Rijnhout (1922-1959). Vanwege zijn lengte van 2,38 m stond hij in zijn geboortestad bekend als ‘de reus van Rotterdam’. Rijnhout, die aan de kost kwam als wandelend reclamebord, schijnt een bijzonder vriendelijke man te zijn geweest. Maar wonderen heeft hij niet verricht en de marteldood is hij ook niet gestorven. Een heilige of anderszins voorbeeldige gelovige was Rijnhout dan ook niet.

De term ‘relieken’ wordt in deze tentoonstelling ruim opgevat. Getoond worden de, vaak in prachtige kunstwerken verpakte, lichamelijke overblijfselen van christelijke heiligen. Daarnaast zijn er ook voorwerpen die, meestal op een minder fysieke manier, herinneren aan centrale figuren binnen het joodse, boeddhistische en islamitische geloof. En er zijn dus ook tastbare herinneringen aan markante wereldlijke figuren, waaraan grote hoeveelheden mensen ‘een bijzondere kracht of werking’ ontlenen.

Altaar voor Maradona, replica van het Maradona altar in Bar Nilo in Napels met een echte haar van de Argentijnse voetballer, verzameling van Karin Guggeis en Stefan Eisenhofer, München Foto Nicolal Kaestner

Het schoeisel van de Rotterdamse reus wordt ertoe gerekend, net als, misschien een beter voorbeeld vanwege de bijna godsdienstige verering voor diens persoon, een paar haren en een flesje tranen van voetballer Diego Maradona. Ze worden bewaard in een huisaltaar in de kleuren van de club Napoli, waar Maradona in de jaren 1980 veelvuldig scoorde.

In dergelijke gevallen van populaire helden of voor het grote publiek anonieme overledenen, zijn de verhalen het mooist. De visualisering van meer traditionele religieuze vereringen is doorgaans aantrekkelijker. Kostbare middeleeuwse schrijnen van goud en email bevatten, ooit of nog steeds, stukjes van de botten van heiligen of deeltjes van de passiewerktuigen van Christus zoals het kruis en de doornenkroon. Een gegoten beeldje van de boeddhistische godin Vasudhara uit het Java van de negende eeuw, bevat een hoogvereerde heilige tekst op goud- of zilverblad.

Een boek uit het negentiende-eeuwse Marokko bevat een uitklapbare reeks van afbeeldingen van de omtrek van de sandaal van Mohammed. Ze zijn secuur nagetekend van de voetstappen die de profeet zelf ooit in de hardste rotsen had nagelaten.

Degelijke voorstellingen werden aangeraakt en gekust om iets van de genezende kracht van het origineel te ervaren. Het ritueel is een mooie illustratie van de universele werking die gelovigen, maar ook bewonderaars, fans en familieleden, ontlenen aan zulke voorwerpen. In de tastbare verwijzing naar de vereerde persoon, hoe vaak die ook is nagebootst of gekopieerd, schuilt de kracht van relieken.

    • Bram de Klerck