Steeds minder vrouwen in Top 2000

Hitlijst Een actiegroep wil meer vrouwen in de Top 2000, de populairste hitlijst van Nederland. Het aantal vrouwen in de jaarlijst halveerde tussen 1999 en 2018, blijkt uit een analyse van NRC.

Diana Ross ontbrak vorig jaar in de Top 2000. Foto EPA

Het is even scrollen naar de eerste vrouw in de Top 2000. Wie de muzieklijst van Radio 2 van vorig jaar erop naslaat, vindt de eerste vrouwelijke solo-artiest pas terug op nummer 14: Claudia de Breij, met Mag ik dan bij jou. Veertig plekken verderop staat de tweede vrouw, Amy Winehouse, genoteerd met Back to black. Etta James, Diana Ross en Billie Holiday ontbraken.

En daar moet verandering in komen, vinden de vier vrouwen achter het initiatief Top 2000 VrouwenStemmen, die een stemactie startten om meer vrouwen in de Top 2000 van 2018 te krijgen. Ongelijkheid zit diep geworteld in de muziekindustrie, stelt Nienke Raap, een van de initiatiefneemsters. Raap en haar medestanders becijferden dat het aandeel vrouwen in de Top 2000 van vorig jaar zo’n 16 procent is. Het bereik van de ‘lijst der lijsten’, waarop tot en met vrijdag gestemd kan worden, is groot: volgens de NPO kwam 76 procent van de Nederlanders op enige manier in aanraking met de editie van afgelopen jaar.

De ongelijke vertegenwoordiging is structureel, blijkt uit een analyse van NRC: iets meer dan 15 procent van alle artiesten die ooit de hitlijst haalden is vrouw. Daarbij werd het aantal mannelijke en vrouwelijke solo-artiesten geturfd, en het aandeel mannen en vrouwen binnen bands. De initiatiefnemers van de Top 2000 VrouwenStemmen maakten een vergelijkbare analyse, maar wogen daarbij mee of de band een frontman of -vrouw had.

Een aantal dingen valt op.

Door de jaren heen neemt het aandeel vrouwelijke artiesten in de top 2000 af. In de eerste editie van de lijst (1999) was het aandeel vrouwelijke muzikanten 14 procent. Het aandeel vrouwen staat dit jaar op iets minder dan 10 procent.

De daling wordt deels verklaard doordat sinds 1999 minder bands in de Top 2000 staan: driekwart van de artiesten staat meer dan eens in de lijst van 2017. Van deze daling van het aantal bands hebben mannelijke muzikanten minder last dan vrouwelijke. In de gehele geschiedenis van de Top 2000 daalde het aantal mannelijke artiesten met bijna 600. Dat is een daling van bijna een kwart over de hele periode. Het aantal vrouwen daarentegen halveerde bijna, van 419 in 1999 naar 220 in 2017.

Ongelijke kansen

En hoewel de Top 2000 moderniseert – het verschijningsjaar van een gemiddeld nummer in de Top 2000 steeg sinds 1999 met ongeveer 13 jaar – hebben de nieuwste toevoegingen weinig invloed op de man/vrouw-verdeling. Twintig nummers uit 2017 kwamen vorig jaar de lijst binnen: die zijn gemaakt door ruim veertig mannen en slechts vier vrouwen.

Dat vrouwen in de Top 2000 zijn achtergesteld komt doordat mannen en vrouwen in de muziekwereld ongelijke kansen hebben, zegt Raap. Dat zie je volgens haar terug in de Top 2000. Een greep uit de lijst genderverschillen, die de actiesite als verklaring geeft voor de achtergestelde positie van vrouwen in de lijst: voor mannelijke en vrouwelijke artiesten gelden qua uiterlijk andere eisen, er is in de media minder aandacht voor vrouwelijke artiesten en er worden minder vrouwen gedraaid op de radio.

Bekijk ook: Dit is zeventien jaar Top 2000 in zes graphics

Uit onderzoeken blijkt dat het aandeel van vrouwen in de muziekindustrie toeneemt, maar dat de media-aandacht voor hen achterblijft bij die voor mannen. Onderzoeker Pauwke Berkers, socioloog verbonden aan de Erasmus Universiteit, ziet deze genderbias ook. Hij bekeek de aandacht voor kunst en cultuur in kwaliteitskranten over een periode van vijftig jaar, van 1955 tot 2005. De aandacht voor vrouwelijke artiesten bleek nauwelijks toe te nemen. Berichtgeving die er wel is, blijft vaak steken op uiterlijke kenmerken van vrouwelijke artiesten: hoe ze dansen of hoe ze zich kleden.

Raap zegt dat er op die manier veel verborgen mechanismen in de muziekindustrie doorwerken. Volgens haar is het „echt niet zo dat mannen in de muzieksector expres hun best doen om vrouwen niet te laten doorbreken”, maar zit de ongelijkheid wel diepgeworteld.

Minder vrouwen op de radio

Die ongelijkheid komt ook tot uiting op de radio. Uit een data-analyse van De Correspondent van vorig jaar bleek dat maximaal 30 procent van de artiesten die op de grote Nederlandse radiozenders worden gedraaid vrouw zijn. Het aanbod van FunX bleef zelfs achter met 17 procent vrouwelijke artiesten.Wat je volgens Raap nu vooral op de radio hoort: ‘de canon’ van mannelijke artiesten. Daar put ook de Top 2000 uit. Raap: „Tot dit jaar konden stemmers maar een beperkt aantal nummers ‘vrij’ invullen. De overige stemmen mochten alleen worden uitgebracht op artiesten en nummers die al in de database van de Top 2000 stonden. Daardoor wordt hun canon in stand gehouden en het daarbij behorende beeld dat vooral mannen kwaliteitsmuziek maken.”

Volgens Raap is de luisteraar zich er lang niet altijd van bewust dat de Top 2000 zo in elkaar zit. „Veel stemmers zullen bovendien vinden dat ze voor kwaliteit gaan, en niet naar gender kijken.” De initiatiefnemer van de stemacties wijst op een e-mail van iemand die zei dat hij geen discriminerend bot in zijn lichaam had, maar puur op basis van gevoel op artiesten stemde. „Maar dit is geen aanval op smaak, de actie gaat over bewustwording.” Radio 2 laat weten dat de lijst wordt samengesteld door de luisteraars en zo de smaken van het publiek weerspiegelt.

De Top 2000 hoeft wat de initiatiefnemers betreft „echt geen fifty-fifty-verdeling” te worden. Wat ze wel willen? „Dat mensen door krijgen dat de lijst wellicht bevooroordeeld is ten gunste van de mannen. Misschien denk je nu nog aan een man als je aan een rockster denkt. Maar uiteindelijk willen we toch ook dat onze dochters rockster kunnen worden.”

Met medewerking van Miriam Vieveen
    • Maartje Geels
    • Rik Wassens