‘Hier is men bereid te lijden voor de Brexit’

Enniskillen

De boeren in het westen van Noord-Ierland volgen de Brexit op de voet. „Ik wil absoluut niet dat het Lagerhuis met de deal van May instemt.”

Ballymena in Noord-Ierland. Dit is het gebied waar veel aanhangers van wijlen dominee Ian Paisley wonen, die hechten aan nauwe banden met Engeland. Foto’s Merlin Daleman

De veemarkt van Enniskillen kent ijzeren wetten. Hoe zwaarder kalveren zijn op jonge leeftijd, hoe meer ze waard zijn. Bij het middagmaal in de kantine horen drie kogelronde bollen aardappelpuree met boter, weggespoeld met een glas melk. Op dinsdag worden ooien geveild, donderdag runderen. Wie over politiek en de Brexit praat, leunt samenzweerderig naar voren – je weet nooit wie meeluistert.

Nog een regel: de boeren in het westen van Noord-Ierland volgen de Brexit op de voet. Zij wonen en werken aan de grens op het Ierse eiland waar alles om draait, waar May een jaar lang een ruzie over maakte in Brussel die de Britse en Noord-Ierse politiek diep verdeelde en die de contouren bepaalde van het Brexit-akkoord.

Vinden de boeren de deal van May goed? „Nee! Ik wil absoluut niet dat het Lagerhuis met de deal van May instemt”, zegt George Elliott (64). Elliot was leraar op een middelbare school. Sinds zijn pensioen is hij veehouder. Hij heeft de boerderij overgenomen van zijn hoogbejaarde vader. Zijn maat John Scott (77) is het daarmee eens. „Dit akkoord is geen weg naar de vrijheid die de Brexit moet zijn.”

Protestantse boeren zijn de traditionele achterban van de Democratic Unionist Party (DUP), de fundamentalistisch gereformeerde Noord-Ierse politieke partij die gedoogsteun verleende aan May’s regering en die staat voor een onlosmakelijk verbond tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk (VK).

De DUP speelt een belangrijke rol in de huidige eindfase van de Brexit. Zelfs als Theresa May al haar 314 fractiegenoten achter haar deal krijgt, heeft ze geen meerderheid voor het Brexit-akkoord zonder steun van Labour-politici of zonder dat ze de ruzie met haar Noord-Ierse gedoogpartner bijlegt.

Dinsdag liet de DUP zich gelden: de partij stemde in het Lagerhuis voor de oproep om een gevoelig juridisch advies over de Brexit te openbaren, tegen de wens van May in – een pijnlijke nederlaag.

Elliott en Scott willen dat een nieuwe politicus opstaat die „net als Churchill” (Scott) het land bij de lurven pakt en vanuit een schier kansloze positie toch een succesvolle Brexit regelt, zonder „het gewauwel” (Elliott) van de huidige leiders. Elliott: „Het Verenigd Koninkrijk betaalt zich blauw aan de EU, terwijl andere landen van ons profiteren. We hebben hier een brug nodig over Lough Erne. Daar is geen geld voor, maar net over de grens in Ierland zijn de wegen prachtig. Uiteindelijk moet je eerst voor jezelf zorgen”

De weg naar Enniskillen vanaf de grens met Ierland.
Foto Merlin Daleman
Belleek
Foto Merlin Daleman
De boeren zullen zich bekocht voelen als over een paar jaar blijkt dat de Brexit helemaal niet gunstig is.
Foto Merlin Daleman

Noord-Iers vlees voor VS en Australië

Scott wil zijn vlees gunstig kunnen verkopen in grote landen, in de Verenigde Staten, in Australië. „De deal die Theresa May heeft onderhandeld, maakt dat wij niks zelf kunnen en slaafs de EU moeten volgen. Dat is geen Brexit.”

En de grens dan? Vrezen de mannen die The Troubles hebben meegemaakt geen terugkeer naar de tijd van instabiliteit en zelfs sektarisch geweld? „Hogwash! Lariekoek. Niemand wil een harde grens en niemand wil geweld. Dat kunnen wij zelf regelen. Daar hebben we de bezorgdheid van de EU niet voor nodig”, zegt Elliott.

Op het kantoor van de DUP in Oost-Belfast legt Lee Reynolds, beleidsdirecteur en campagneleider bij de DUP, in een zaaltje gevuld met promotiemateriaal uit hoe moeilijk de opgave voor May is. „Alle oppositiepartijen zullen tegenstemmen, net als een groot deel van de Tories en wij. Dit is een rampzalige deal voor Noord-Ierland”, zegt hij. Lagerhuislid Gavin Robinson staart ons in vijftigvoud grijnzend aan vanaf campagneposters tegen de muur. Drie zakken strooizout staan opgestapeld op nog een pakket lachende Robinsons. De DUP is voorbereid op langdurige vrieskou en verkiezingen.

De wrevel bij de DUP komt door de noodoplossing die May afsprak. Om de Ierse grens onzichtbaar te houden blijft het gehele VK na de Brexit in een douane-unie met de EU. Noord-Ierland zal ook regels van de interne markt overnemen. Volgens Reynolds is dat een sluwe EU-tactiek. De noodoplossing treedt alleen in werking als eind 2020 de EU en de Britten geen handelsdeal afspreken die douanecontroles overbodig maakt. Reynolds: „Als de noodoplossing in werking treedt, wordt Noord-Ierland geannexeerd door de EU. Dus speelt Noord-Ierland de komende jaren de rol van gijzelaar. Via ons wil de EU de druk op de Britse regering opvoeren om snel met een handelsakkoord in te stemmen.”

De DUP is niet alleen de partij van het onwrikbare unionisme, maar heeft ook de reputatie op te komen voor het bedrijfsleven. Daar wringt het. De belangenorganisaties van Noord-Ierse bedrijven, boeren en voedingsproducenten steunen de deal van May juist wel. Ze zijn tevreden dat de handel met de rest van de EU even makkelijk blijft.

Lees ook: De Noord-Ieren beseffen: alles draait nu om ons

Industrieclub steunt May, hekelt DUP

Directeur Stephen Kelly van de branchevereniging Manufacturing NI vindt het roekeloos van de DUP om de zekerheid die de deal brengt te riskeren. „Goede protestanten gokken niet, terwijl de DUP nu speelt met onze toekomst.”

Academicus Gareth Hetherington, directeur van Ulster University Economic Policy Centre, heeft begrip voor de DUP. „De noodoplossing voor de Ierse grens is op een knappe manier door de EU gebruikt om het VK in de toekomst aan zich te binden. De EU wilde absoluut niet dat de Britten na de Brexit gingen liberaliseren om een Singapore aan het Kanaal te creëren”, zegt Hetherington. „Noord-Ierland is in de onderhandelingen gebruikt als pion. Nu zitten wij ermee. De politieke verdeeldheid is door de Brexit toegenomen: het Noord-Ierse zelfbestuur ligt mede hierdoor twee jaar plat.”

Toch heeft hij ook kritiek. Een groot deel van de DUP-aanhang bevindt zich op het platteland.

De boeren zullen zich bekocht voelen als over een paar jaar blijkt dat de Brexit helemaal niet gunstig is, denkt Hetherington. „Ze worden armer doordat de Britse landbouwsubsidies lang niet zo gunstig zijn als de Europese. Het idee dat kleine Noord-Ierse boeren in een vrijhandelsverdrag op prijs kunnen concurreren met Amerikaans en Australisch rundvlees is bizar. Als boeren dat geloven moeten ze terug naar school.”

‘Noord-Ierland drijft af van rest land’

In een hoekje van de kantine van de veeveiling in Enniskillen snijdt Basil Johnston (55) driftig in een stuk vlees. Hij houdt runderen maar heeft vandaag niks gekocht of verkocht. Hij is hier nu alleen om lekker te eten. Jarenlang zat Johnston hier in de gemeenteraad voor de Ulster Unionist Party, de gematigde unionisten. Hij voerde felle campagnes tegen collega-raadslid Arlene Foster. Net als Foster steunde Johnston de Brexit. „Ik vind de tanende macht van nationale parlementen onnatuurlijk”, zegt hij. Versterkt de Brexit voor unionisten zoals hij het gevoel van Brits zijn? „Hmm hmm”, knikt Johnston terwijl hij een hap doorslikt. „Daarom is de deal van May problematisch. Het is geen goede Brexit, want Noord-Ierland drijft af van de rest van het land.”

Dan wijst hij naar de mannen om zich heen. „Een Brexit zonder akkoord betekent grote ontberingen voor ons. Daarom steun ik de plannen van May. Alles is beter dan No Deal. Wij, als boeren, moeten kunnen handelen met Ierland en het VK. Dat heeft May keurig geregeld”, zegt hij.

Toch twijfelt Johnston of de Britse premier haar plannen mag uitvoeren. De DUP zal nooit terugkomen op de belofte het akkoord weg te stemmen. „De DUP doet niet aan U-bochten”, zegt hij. Zal de DUP worden afgestraft bij de Noord-Ierse gemeenteraadsverkiezingen in mei? „Nee. De hang naar soevereiniteit en het beschermen van het verbond met Groot-Brittannië zijn belangrijker dan het saldo bij de bank. Hier is men bereid te lijden voor de Brexit.”

De Noord-Ierse grensplaats Belleek gezien vanuit Ierland. De rivier is de grens.Foto Merlin Daleman
    • Melle Garschagen