Opinie

    • Gert Jan Lelieveld

Het Ikea-effect: je beter voelen omdat je het mede zelf hebt gemaakt

Mensen waarderen in een product ook de moeite die ze er zelf in hebben gestoken. Zelfs als een professional het beter had gedaan. Het Ikea-effect uitgelegd in de Gedragscolumn, door Gert-Jan Lelieveld.

Ikea bestaat 75 jaar en viert dat in Nederland met verschillende acties. Afgelopen vrijdag was het veertig jaar geleden dat Ikea zijn eerste vestiging opende in Nederland. Sliedrecht had de primeur en daarmee was Nederland één van de eerste landen buiten Zweden waar een vestiging werd geopend. Het is tegenwoordig ’s werelds grootste meubelwarenhuis met een omzet van meer dan 30 miljard. In menig huiskamer zijn Ikea-meubels te vinden, zoals de Klippan-bank, de Billy-boekenkast en de Pax-kledingkast. Maar wat is nu precies het succes van Ikea? Waarom weet Ikea het nog steeds zo goed te doen in een tijd waarin andere warenhuizen het moeilijk hebben?

In de winkels verkoopt Ikea niet alleen meubels, het creëert een beleving. Mensen zien een bezoek aan Ikea als een dagje uit. Ikea geeft ook interieuradvies op maat en ze leveren hoogwaardig design tegen een betaalbare prijs. En vergeet ook het restaurant en de hotdogs bij de kassa niet. Het zijn allemaal belangrijke redenen waarom Ikea zo succesvol is, maar de belangrijkste reden is het concept waar het allemaal mee begonnen is: Ikea’s bouw-het-zelfmeubels.

Moeite erin steken

Sociaal psychologen Michael Norton, Daniel Mochon en Dan Ariely concludeerden in hun wetenschappelijk onderzoek in 2012 dat het bouw-het-zelfconcept inderdaad effectief is en noemden dit het Ikea-effect. Het Ikea-effect beschrijft de neiging van mensen om dingen die zij (gedeeltelijk) zelf hebben gecreëerd of gemaakt meer te waarderen dan dingen die door anderen zijn gemaakt of ontworpen. De onderzoekers bewezen aan de hand van verschillende experimenten dat mensen meer waarde hechten aan een product als ze zelf arbeid moeten verrichten om een product tot stand te laten komen, ook al is het resultaat slechter dan wanneer een professional het had gedaan. De moeite die mensen erin steken, zorgt ervoor dat mensen de producten meer gaan waarderen en er dus ook meer geld voor overhebben.

Mits succesvol

Ikea lijkt dus een slim concept te implementeren, maar het Ikea-effect lijkt alleen op te treden als aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Alleen als mensen erin slagen een product succesvol in elkaar te zetten vinden ze het product aantrekkelijk, voelen ze zich positiever, en voelen ze zich emotioneel meer verbonden met het product. Daarnaast voelen mensen zich door een succesvol in elkaar gezet eindproduct trots en competent. Deze effecten zijn al aangetoond  bij kinderen vanaf 5 jaar oud.

Ikea is natuurlijk niet het enige bedrijf die deze strategie toepast. Bedrijven die cakemixrecepten verkopen waar je zelf nog ingrediënten aan toe moet voegen doen dat ook. Ook in het onderwijs proberen leraren kinderen mede-eigenaar te maken van het leerproces. Door niet alles in te vullen of te plannen worden leerlingen meer betrokken bij het leerproces en het lesmateriaal, en dit lijkt een positief effect te hebben. Maar toch: het feit dat de onderzoekers de strategie het Ikea-effect hebben genoemd, geeft wel aan dat mensen de bouw-het-zelfstrategie vooral associëren met Ikea. Mensen blijven er kopen en zien het vaak als een dagje uit, zelfs al moet je er een half uur voor in de file staan.

Gert-Jan Lelieveld is universitair docent bij de sectie Sociale en Organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden. De gedragscolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door sociale wetenschappers.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Gert Jan Lelieveld