De ’ndrangheta vervuilt landen in stilte

Profiel Woensdag werden in een grote internationale actie van justitie negentig vermoedelijke leden van de ’ndrangheta gearresteerd. Hoe werd de Calabrese maffia zo groot?

De Duitse politie doet een inval tijdens een grote internationaal gecoördineerde actie tegen de ’ndrangheta.
De Duitse politie doet een inval tijdens een grote internationaal gecoördineerde actie tegen de ’ndrangheta. Foto Oliver Berg/AFP

Af en toe springt Nicola Gratteri, Italiës bekendste maffiajager, uit zijn vel. Zoals in maart, vlak nadat in Slowakije een journalist was vermoord die onderzoek deed naar infiltratie door de ’ndrangheta. „Europa blijft doen alsof er niets aan de hand is, alsof de ’ndrangheta een probleem is dat haar niet aangaat.” Of bij de presentatie van zijn nieuwe boek, vorige maand: „De ’ndrangheta doet twee dingen in Europa. Hij verkoopt cocaïne en met de opbrengst koopt hij alles wat er te koop is.”

Het is een klacht die je vaak hoort in Italië, ook nadat elf jaar geleden bij een Italiaanse restaurant in Duisburg zes mensen waren doodgeschoten, ook na de moord op de Slowaakse journalist, ook na de berichten dat de ’ndrangheta steeds invloedrijker wordt in Oost-Europa: veel landen hebben niet in de gaten hoeveel invloed de ’ndrangheta, de sterkste maffiagroep en de spil in de cocaïnehandel in Europa, ook binnen hun grenzen heeft.

Op de persconferentie woensdag in Den Haag prezen de vertegenwoordigers van politie en justitie uit Nederland, Duitsland en België de onderlinge samenwerking. De twee aanwezige Italianen juichten mee, maar hadden ook een waarschuwing. „De ’ndrangheta verstopt zich”, zei Federico Cafiero De Raho, de nationale maffia-aanklager. „Het is een organisatie die landen stil binnenkomt en ze vervuilt.”

Lees ook: Negentig aanhoudingen bij Europese actie tegen maffia

Hij weet maar al te goed hoe dit in zijn werk gaat. Uit politie-onderzoek en processen blijkt dat de Zuid-Italiaanse ’ndrangheta de afgelopen jaren grote invloed heeft gekregen in het rijke noorden. De leden kopen via respectabele tussenpersonen bedrijven op, infiltreren met hun bijna onbeperkte financiële mogelijkheden de ‘bovengrondse’ economie en kopen zo ook politieke invloed. Datzelfde proces speelt al enige jaren in Duitsland, Frankrijk en Nederland, zeggen Italiaanse maffiabestrijders. En het begint in Oost-Europese landen als Roemenië en Bulgarije, waar de ’ndrangheta infiltreert in landbouwbedrijven en de windenergie.

Overvleugeld

In veel Europese landen is nog niet goed doorgedrongen wat Italië allang weet: de afgelopen twintig jaar heeft de ’ndrangheta, de maffia uit de Zuid-Italiaanse regio Calabrië, de concurrenten uit Sicilië (Cosa Nostra) en Napels (de camorra) volledig overvleugeld. In Italië wordt de omzet van de ’ndrangheta geschat op 53 miljard euro. Dat is ongeveer 3,5 procent van het bbp.

De familiebanden zijn hecht en de zwijgplicht vanzelfsprekend – er zijn nauwelijks spijtoptanten die zijn gaan praten. En de ’ndrangheta werkt buiten haar eigen regio het liefst in stilte. Moorden en ander geweld trekken alleen maar de aandacht.

Zo is de ’ndrangheta de spil van de cocaïnehandel in Europa geworden. Volgens een Italiaanse schatting hebben de Calabrezen tachtig procent van de cocaïnehandel in handen.

De rijkdom van de ’ndrangheta is enorm

Cafiero De Raho, maffia-aanklager

Het is misschien wel de meest internationale misdaadorganisatie. De ’ndrangheta is op alle continenten vertegenwoordigd, vaak via mensen die decennia eerder vanuit Calabrië zijn geëmigreerd. „Ze hebben vaste bases in Nederland, Duitsland en België”, zei Cafiero De Raho woensdag. „Ze hebben vijftig afdelingen in Canada. Ze hebben contacten in Colombia, Ecuador, Brazilië, in ieder land dat cocaïne produceert.” Ook in Australië is de ’ndrangheta al decennia actief.

Hoe mondiaal deze Zuid-Italianen denken, blijkt bijvoorbeeld uit de verandering van de aanvoerroutes van de cocaïne uit Zuid-Amerika. Lange tijd heeft de ‘thuishaven', de Calabrese kustplaats Gioia Tauro daar een hoofdrol in gespeeld. Maar de aanvoerlijnen hebben zich verplaatst naar de havens van Rotterdam en Antwerpen, zei Cafiero De Raho. Daar is minder kans om gepakt te worden. „De ’ndrangheta heeft er ook eigen opslagmogelijkheden.” De Italiaanse aanklagers wezen in Den Haag ook op de nauwe banden met Albanese misdaadbendes, vooral in Nederland en Duitsland, en met Turkse criminelen.

Betere instrumenten

Maffiajager Gratteri, openbaar aanklager in de Calabrese stad Catanzaro en al sinds 1989 voortdurend beveiligd, wijst er vaak op dat politie en justitie in Italië betere instrumenten hebben voor de strijd tegen de georganiseerde misdaad dan elders. Politie en justitie moeten in heel Europa meer bevoegdheden krijgen, zei hij vorige maand. Op de persconferentie in Den Haag constateerde Horst Bien, van het OM in Duisberg, dat regels over privacy het bijvoorbeeld moeilijk maken om kentekens te registeren en mobieltjes af te luisteren. Maffia-aanklager Cafiero De Coha zei: „We hopen dat ook in andere landen manieren worden gevonden om weerwerk te bieden (aan de georganiseerde misdaad) die lijken op die in Italië.” Zijn collega Giovanni Bombardieri, aanklager in Reggio Calabrië, pleitte voor meer mogelijkheden om Europabreed de herkomst van vermogens te controleren.

De tevredenheid over de manier waarop politie en justitie van Neder land, Duitsland, België en Italië hebben samengewerkt in deze operatie was woensdag groot aan tafel, op de persconferentie in Den Haag. Maar Cafiero De Raho waarschuwde dat de tientallen arrestaties „niets betekenen voor de ’ndrangheta. Er zijn duizenden mensen die gearresteerd zouden moeten worden en miljarden euro’s die in beslag genomen zouden moeten worden – de rijkdom van de ’ndrangheta is enorm.”