Italië is bereid tot concessies in begrotingsruzie met Brussel

Begrotingstekort Ondernemers zijn woedend, de rente is gestegen, de economie krimpt: Rome toont zich bereid tot een compromis.

De Italiaanse minister van Financiën Giovanni maandag in Brussel voor de Eurogroep. Er wordt in brede kring gespeculeerd dat Rome alsnog, na een eerste weigering, een voorstel doet om het voor 2019 geplande begrotingstekort met 0,4 procentpunt omlaag te brengen, naar 2 procent. Foto John Thys/ AFP

Onder druk van de stijgende rente voor Italiaanse staatsleningen en ongekend felle en eensgezinde protesten van ondernemers is de populistische regering in Rome bereid tot concessies aan Brussel. Premier Giuseppe Conte maakte dinsdag duidelijk dat er op zeer korte termijn een aangepaste begroting komt.

Er wordt in brede kring op gespeculeerd dat Rome alsnog, na een eerste weigering, een voorstel doet om het voor 2019 geplande begrotingstekort met 0,4 procentpunt omlaag te brengen, naar 2 procent.

„We zien een andere toon”, zei EU-commissaris Pierre Moscovici maandag al, na gesprekken die Conte afgelopen weekeinde had in de marge van de G20 in Buenos Aires. „Het is een stap die we met instemming begroeten, en ook investeerders hebben hetzelfde gevoel.” Het renteverschil tussen Duitse en Italiaanse staatsleningen is de afgelopen dagen iets gedaald.

Contes aankondiging van een nieuwe begroting kwam een dag na een unieke protestbijeenkomst in Turijn. Daar waren vrijwel alle Italiaanse ondernemersorganisaties bijeen. Volgens Vincenzo Boccia, voorzitter van de werkgeversorganisatie Confindustria, was 65 procent van het Italiaanse bruto binnenlands product in de zaal.

Lees ook: Meer armoede in Italië: ‘Nog nooit zo’n dramatische situatie gezien'

Confindustria is traditioneel regeringsgezind, ongeacht de politieke kleur. Maar nu „heeft ons geduld bijna een grens bereikt”, waarschuwde hij. „Wij zijn tegen deze begroting, die niets te maken heeft met groei. Wie regeert, moet zijn grenzen kennen.” Italië kan zich geen strafprocedure van de Europese Unie veroorloven, zei hij.

Vorige week had het statistisch bureau Istat berekend dat de economie in het derde trimester met 0,1 procent is gekrompen, terwijl de meeste andere eurolanden groei noteren.

De werkgevers vinden dat in de begroting te veel de nadruk ligt op verhoging van consumptieve uitgaven en te weinig op investeringen. Veel grote infrastructuurprojecten zijn stilgelegd. Symbool daarvoor is de hogesnelheidsverbinding tussen Turijn en Lyon, die deels af is. De Vijfsterrenbeweging, de grootste in de coalitie, wil het werk daaraan stopzetten. De Lega, die veel aanhang heeft onder het midden- en kleinbedrijf in het economisch sterke noorden van Italië, heeft zich na enige aarzeling uitgesproken vóór voltooiing van het project.

Rome staat alleen

Nadat de Europese Commissie op 23 oktober, voor het eerst in de geschiedenis, formeel bezwaar had aangetekend hield Rome aanvankelijk voet bij stuk. Vice-premier Luigi di Maio liet weten dat over veel gesproken kon worden, maar niet over een lager tekort. Maar de afgelopen twee weken is de zaak gaan schuiven.

Dat heeft verschillende redenen. Volgens veel waarnemers had de Italiaanse regering er geen rekening mee gehouden dat de andere eurolanden zo eensgezind zouden zijn in hun kritiek op Italië. Ook buurland Oostenrijk, waar een coalitie met de populistische Volkspartij aan de macht is. Ook buurland Frankrijk, waar vaker kritiek op de nadruk van Brussel op bezuinigingen te horen was – en dat zelf voor dit jaar een tekort van 2,8 procent heeft begroot, maar wel een veel lagere staatsschuld heeft dan Italië. Rome stond alleen.

Een andere factor is de stijging de afgelopen maanden van het renteverschil met Duitsland. Dat leidde tot een bescheiden kapitaalvlucht en een reeks alarmerende berichten over kredietbeperking door de banken, stijging van de hypotheekrente en miljarden aan extra rentelasten voor de overheid. Bijna iedere Italiaan kan inmiddels wel uitleggen hoe nadelig een groot renteverschil voor overheid en burgers is. In feite zijn de niet altijd goed doorgeregekende idealen van de twee coalitiepartijen gebotst op de realiteit van de rentestanden als indicatie van de financiële geloofwaardigheid van een land.

De twee eigenlijke machthebbers in het kabinet, Di Maio van de Vijfsterrenbeweging en Matteo Salvini van de Lega, gaven zondag premier Conte groen licht om namens hen met Brussel te onderhandelen – zo kunnen ze ook de schuld afschuiven als ze hun kostbare begrotingsplannen (verlaging van de pensioenleeftijd en invoering van een soort bijstand) moeten aanpassen.

In een voorschot op concessies van Rome zei Salvini maandag dat hij de discussie over de cijfers achter de komma, 2,0 of 2,4, niet zo belangrijk vindt. „Wij kijken naar de inhoud.” De reactie in Brussel was een spiegel daarvan. Italië moet zelf bepalen hoe het zijn geld wil uitgeven, zei Moscovici. Als de cijfers maar kloppen.

Lees verder: Italië wil werklozen een uitkering geven, als ze een baan zoeken. 'Maar er zijn hier helemaal geen banen'
    • Marc Leijendekker