Recensie

Docu over berucht apartheidsproces houdt geschiedenis levend

Documentaire ‘The State Against Mandela and the Others’ reconstrueert het Rivonia-proces, waar naast Nelson Mandela negen andere ANC-leden terechtstonden.

Beeld uit ‘The State Against Mandela and the Others’; met animaties van Oerd van Cuijlenborg.

Er zitten hartroerende kleine verhalen tussen de grote geschiedenissen van de hybride documentaire The State Against Mandela and the Others. Van de verloofde van Ahmed Kathrada die, nadat hij tot levenslang was veroordeeld, met een ander trouwde omdat ze graag een kind wilde, en toen geen kind kreeg. Of van Denis Goldberg, die memoreert hoe hij kort na het vonnis bezoek kreeg van zijn moeder, die uitsprak hoe haar leven door hem vervuld was. Hij voelde toen pas voor het eerst dat hij niet alleen haar zoon, maar ook haar kameraad was.

Kathrada en Goldberg behoorden tot de negen ‘anderen’ die tijdens het beruchte Zuid-Afrikaanse Rivoniaproces naast Nelson Mandela werden aangeklaagd voor sabotage. Dat proces was vorig jaar ook het onderwerp van Jean van de Veldes speelfilm Bram Fischer, een biopic van een van de advocaten van de kopstukken van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC). In The State Against Mandela komen twee andere advocaten aan het woord, net als de laatste drie tijdens het draaiproces nog in leven zijnde veroordeelde ANC-leden. Zij reconstrueren de rechtszaak aan de hand van onlangs vrijgegeven audiotapes van het proces: 256 uur hoorzittingen. Beeldmateriaal is er niet. Dat wordt ingevuld door expressionistische houtskoolachtige animaties van de Nederlandse tekenaar Oerd van Cuijlenborg.

Het Rivoniaproces markeert een kruispunt in het apartheidsregime, dat in 1948 door nazi-aanhangers werd gesticht, zoals de film laat zien. Voor de ANC-leden was het eerder een podium om hun tot dan toe geweldloos verzet zichtbaar te maken. Door internationale druk werden zij uiteindelijk niet ter dood veroordeeld. De tapes geven niet zozeer een nieuwe kijk op de geschiedenis, maar eerder een nieuwe ingang. Verhalen die in de grote stroom van gebeurtenissen dreigen te verdwijnen tot Mandela voor velen alleen nog een icoon is, en de strijdkreet Amandla! Ngawethu! (macht aan het volk) slechts een slogan. The State Against Mandela and the Others reconstrueert de verhalen die de geschiedenis levend houden.

    • Dana Linssen