In opspraak geraakte Daniele Gatti wordt muzikaal directeur van opera in Rome

De in Amsterdam wegens beschuldigingen van oneerbaar gedrag ontslagen chef-dirigent krijgt een nieuwe topbaan in Rome.

Dirigent Daniele Gatti: in Rome en Berlijn niet in de #MeToo-ban, in Amsterdam wel. Foto Robin Utrecht

De Italiaanse dirigent Daniele Gatti (57), begin augustus onverwacht ontslagen door het Koninklijk Concertgebouworkest na beschuldigingen van seksuele intimidatie, is dinsdagmiddag benoemd tot muzikaal directeur van de opera in Rome. De benoeming is bekrachtigd door de burgemeester van Rome, Virginia Raggi, in overleg met de Italiaanse regering. Dat heeft het operahuis bekendgemaakt.

Gatti, die komend seizoen begint, zal in Rome gedurende minstens drie seizoenen drie operaproducties per jaar gaan leiden. Raggi noemde de benoeming van Gatti, “een van de beste dirigenten ter wereld”, goed voor het prestige van het huis. Gatti zelf toonde zich “bijzonder blij” met zijn benoeming. Over zijn recente ontslag in Amsterdam werd niet gerept. Jan Raes, algemeen directeur van het Concergebouworkest, wenst Gatti in een korte reactie “veel succes met zijn nieuwe aanstelling”.

Acht minuten applaus

Het nieuws van Gatti’s benoeming zoemde dit weekend al rond op de première van Verdi’s opera Rigoletto, waarmee de opera in Rome onder Gatti’s leiding getuige een slotapplaus van acht minuten zeer succesvol het nieuwe seizoen opende. De Corriere della Sera meldde de benoeming daarna al, maar het nieuws was toen nog niet bevestigd.

De benoeming van Gatti is uiterst pijnlijk voor het Koninklijk Concertgebouworkest, dat in zijn afwijzing van Gatti alleen staat. Het ontslag in augustus volgde nadat een reeks oude beschuldigingen uit 1996 en 2000 was geopenbaard in een breder artikel over #MeToo in de klassieke muziek in The Washington Post. Daarop stelde het Concertgebouworkest een intern onderzoek in, dat leidde tot in aard noch aantal gespecificeerde klachten van vrouwelijke orkestmusici en ondersteunend personeel. Naar aanleiding van die klachten, door de vertrouwenspersoon van het orkest geanonimiseerd vastgelegd, is directeur Jan Raes in de zomer naar Gatti toegereisd om te praten, maar die gesprekken liepen snel vast. Daarop besloten directie, bestuur en verenigingsbestuur de samenwerking met Gatti per direct definitief te beëindigen.

Hoe moet het Concertgebouworkest verder na het ontslag van Gatti?

Gatti, die naar aanleiding van het artikel in The Washington Post in juli wel zijn verontschuldigingen aanbood “aan alle vrouwen […] die vinden dat ik ze niet met het respect en de waardigheid heb behandeld die ze zeer zeker wel toekomen”, schakelde een advocaat in.

Hij ontkent alle beschuldigingen, zowel die in The Washington Post als die vanuit Amsterdam.

De opera van Rome is een groeiend theater, internationaal geen eredivisie maar wel in ontwikkeling. De Corriere della Sera spreekt van een “gelijke uitwisseling”: zowel voor het theater als voor Gatti betekent de benoeming een stap voorwaarts. Zoals eerder gesignaleerd heeft Gatti na zijn ontslag in Amsterdam intussen in Italië, Rusland, China en Duitsland verder kunnen werken: andere orkesten voerden wel onderzoeken uit naar aanleiding van de beschuldigingen in The Washington Post en het ontslag in Amsterdam, maar die gaven geen aanleiding het vertrouwen in Gatti op te zeggen.

Gatti naar Bayreuth?

Voor volgend jaar bevat Gatti’s agenda onder andere een reeks voorstellingen van Verdi’s Otello in Baden Baden met de Berliner Philharmoniker - ook een orkest dat onderzoek naar hem deed, maar in de uitkomst daarvan geen aanleiding zag de plannen bij te stellen. Zijn benoeming in Rome vergroot ook de kans dat Gatti vanaf 2020 volgens plan Wagners Der Ring des Nibelungen zal dirigeren aan de Bayreuther Festspiele. Die klus geldt als een van de meest prestigieuze in de hele internationale operawereld, en zou zijn carrière definitief terug in de rails plaatsen.

De Nationale Opera in Amsterdam houdt desgevraagd wel vast aan zijn eerder besluit om het Koninklijk Concertgebouworkest te steunen. Een nieuwe dirigent voor de reeks voorstellingen van Pelleas et Mélisande die Gatti in juni zou dirigeren, wordt op dit moment in overleg met het Concertgebouworkest gezocht.

Jan Raes, algemeen directeur van het Concergebouworkest, wenst Gatti in een korte reactie „veel succes met zijn nieuwe aanstelling”. Het orkest heeft na het ontslag nooit meer details bekend willen maken om de betrokken musici te beschermen. Maar de rehabilitatie van Gatti elders in Europa stelt ook de hardheid van het besluit in Amsterdam in nieuw daglicht: het orkest is nu op zoek naar een nieuwe chef in een tijd dat de spoeling zeer dun is. Daarbij moeten alle engagementen van Gatti worden waargenomen door last minute vervangers, die Gatti’s niveau niet altijd evenaren.

Het feit dat andere orkesten de ban op Gatti niet steunen, beïnvloedt ook diens positie in de juridische schikking over een vertrekregeling met het orkest. Als de breuk met Gatti finaal is en de vergoeding bepaald, wordt die betaald van publiek geld. De kans dat de openheid die nu uitblijft dan alsnog wordt afgedwongen, lijkt groot.

    • Mischa Spel