In beeld

Cruijff, Maagdenhuis, Indië: Sinterklaas in 15 historische foto’s

Sinterklaas In deze serie historische foto’s zien we Nederland snel veranderen, terwijl Sinterklaas zichzelf blijft. Zo zien we hem met arme kinderen in 1932, als activist in 1969 en in een rubberbootje in 1976. Tekst: Wilfred Takken.

Sinterklaas bezoekt in 1932 arme Amsterdamse kinderen, die worden getrakteerd in restaurant Kempinski. De aandacht van de gasten wordt nogal afgeleid door de fotograaf. Dat Sinterklaas geschenken geeft aan arme kinderen stamt al uit de Middeleeuwen. Er bestond ook een variant waarin één arm kind werd verkozen tot kindbisschop, die de stad mocht besturen van 6 december tot aan Onnozele Kinderen (28 december). Tot begin vorige eeuw was het ook algemeen dat kinderen verkleed langs de deuren gingen om te bedelen. Net als op Driekoningen, Sint-Maarten en Halloween.
Doeser/ANP
Sinterklaas heeft natuurlijk niets met kolonialisme te maken, zeggen de pro-Zwarte Piet'ers, maar hier toch even wel. Dit is in Batavia (Jakarta) in Nederlands-Indië op 6 december 1947. De bisschop landt in een KLM Skymaster en deelt cadeautjes uit in de militaire kantine Wilhelminaclub. De Sint is in Batavia om het moreel van de Nederlandse troepen te versterken. Die zijn net een paar maanden bezig met de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog, berucht om zijn vele oorlogsmisdaden.
Foto J. Zijlstra / Anefo
Weer op Java, twee dagen later. De Sint bezoekt in Soekaboemi de jongens van de genie van de Eerste Divisie “7 December”. Wat staat er op zijn mijter? Geen kruis. Het lijkt wel een doodskop met een zwaard. Misschien een militair embleem. Drie dagen na het bezoek van de Sint executeert het leger, zestig kilometer zuidelijker, vrijwel de gehele mannelijke bevolking van het dorp Rawagede.
Foto H. Wakker / Anefo
Bezoek aan een school in Volendam op 20 november 1952. Kinderen in prachtige klederdracht. De witte kapjes zijn bekend, maar we zien hier ook een soort bontmutsen bij de kleinere meisjes. Sinterklaas kan er ook wat van, met een krullerig werkje op zijn mijter en stola. Die postzegel rechts is gek. Is dit een prentbriefkaart?
Foto Joep van Bilsen / Anefo
Volgens het lied ‘De jongen die lachte om Sinterklaas’ is de Spaanse bisschop supporter van Real Madrid, maar hier zien we hem voor de wedstrijd Alkmaar '54 tegen USV Elinkwijk. Omdat hij in de kaasstad is, deelt hij kaasjes uit van een berrie (een kaasdrager). De thuisclub wint verrassend met 2-0, maar Elinkwijk wordt kampioen van de Hoofdklasse B.
Foto Wim van Rossem / Anefo
Zwarte Piet strijkt de tabberd van Sinterklaas, 1956. Hij draagt een masker, dat zie je niet vaak. In vroegere tijden, toen Piet nog meer een boeman was, kwam dit vaker voor. In dit geval is het waarschijnlijk gewoon gemakzucht: de piet draagt ook niet de vereiste pietenkleding. Vermoedelijk is de foto genomen op het persbureau. Aan de wand hangt in ieder geval een persfoto van ander hoog bezoek dat jaar: president Figueres van Costa Rica.
Foto Harry Pot / Anefo
De landelijke intocht van Sinterklaas in Rotterdam, 16 november 1960. Vanaf 1952 worden de intochten rechtstreeks uitgezonden op televisie, maar altijd vanuit Amsterdam, waar Sint-Nicolaas patroonheilige is. Waarom nu Rotterdam? Volgens Het Vrije Volk omdat de intocht in die stad nog vrij is van reclame. De strenge bisschop wordt gespeeld door Onno Ruding, praeses van het Rotterdamsch Studenten Corps en later bankier en CDA-minister.
Foto Herbert Behrens / Anefo
Pieten poseren met drie bekende omroepsters, Rotterdam, 15 november 1961. Het Vrije Volk meldt: ,,De TV-prinsessen Karin Kraaykamp, Elisabeth Mooy en Ansje van Brandenburg wachtten met bloemen voor de Sint en geverfde lippen, niet voor begerige Zwarte Pieten.” Hm. Waarom eigenlijk niet? De pieten zijn niet de enige aanwezige racistische stereotypes; op de achtergrond zien we Klukkluk, de onhandige, krompratende indiaan uit Pipo de Clown.
Foto Eric Koch / Anefo
Op 14 november 1962 komt Sinterklaas aan op de Parkkade in Rotterdam, drie dagen vóór de tv-intocht in Amsterdam. Dat vinden de Amsterdammers niet leuk. Volgens Het Vrije Volk hekelen zij de “Rotterdamse kinderachtigheid” en de “namaakklaas”: “De Sint is niet vrij als lucht maar gebonden aan tradities, welke onwrikbaar voorschrijven: Amsterdam, Amsterdam, en nog eens Amsterdam.” In het gevolg niet alleen pieten, maar ook 16de-eeuwse Spaanse soldaten, de voormalige bezetters. Over de zwarte pieten merkt Het Vrije Volk op dat sommige “witnek-pieten” zich niet goed hadden gewassen, waardoor ze witte halzen hadden.
Foto Eric Koch / Anefo
De intocht van 20 november 1965 in Amsterdam voert langs warenhuis de Bijenkorf, met in het kielzog van de goedheiligman een stoet praalwagens met dierenfiguren, want het thema is ‘Sint de Dierenvrind’. Hier zien we huisdier Dino uit The Flintstones, met buurman Barney op zijn rug. Ook Donald Duck en Olivier B. Bommel rijden mee. Op het einde van de rit wordt de bisschop begroet door Miss Canada. Dit is de tijd van een ongekende welvaartsexplosie; de winkeliers melden ieder jaar een nieuw record in sinterklaasverkoop. Dat zorgt voor gemor over materialisme en (nieuw woord) vercommercialisering. Volwassenen zetten ‘duurzame consumptiegoederen’ op hun verlanglijst en kinderen vragen ‘tienerpoppen’, als Barbie en haar nieuwe vriend Ken.
Foto Jac de Nijs / Anefo
Schrijver Godfried Bomans en NCRV-regisseur Dick van ’t Sant (de eerste radio-dj van Nederland) op Schiphol, 6 december 1967. Als Sint en Piet gaan ze Nederlandse migranten in Canada bezoeken. Op Schiphol ontmoet de Sint minister Joseph Luns (Buitenlandse Zaken, KVP). Luns maakt een knieval voor de bisschop, erkent volmondig dat Sinterklaas hoger staat dan een minister, en krijgt van hem de chocoladeletter L. Bomans gaat in Canada zijn neef de Kerstman ontmoeten: “Ik beschouw de Kerstman als een zakkenroller, een bedrieger; op het geestelijk vlak.” Hij gaat proberen om Santa Claus “tot het ware geloof” te bekeren.
Foto ANP
Sinterklaas bezoekt in 1969 het Paleis van Justitie waar bezetters van het Maagdenhuis terechtstaan. Tamelijk off-season: het is 20 juni. Hem wordt de toegang ontzegd. De onkreukbare wachtmeesters weigeren ook de chocoladeletters die Sinterklaas uitdeelt: “Geef dat maar aan de kindertjes in Biafra.” In dat land (toen gelegen in het huidige Nigeria) heerst hongersnood. Hierna komt de heilige via een zij-ingang op de publieke tribune terecht. Als hij ,,ik wil Nomes spreken” roept, wordt hij op last van de rechter verwijderd. De Sint verwijst naar politierechter Gerard Nomes, op dat moment afwezig, die de protesterende studenten later veroordeelt wegens lokaalvredebreuk.
Foto Anefo
Amsterdamse auto’s met sinterklaascadeaus op de imperiaal, 5 december 1974. Ziet er leuk uit, maar het roept ook vragen op. Waarom liggen die pakjes op het dak, met een dun touwtje eromheen? Straks waaien ze weg of worden ze nat. Waarom niet gewoon in de kofferbak of op de achterbank? De cadeaus zien er ook te keurig uit, en dat op drie of vier auto’s achter elkaar. Mijn vermoeden is dat dit neppakjes zijn, en dat de auto’s deel uitmaken van een sinterklaasstoet. Van dezelfde fotograaf op dezelfde dag bestaan ook foto’s van ravottende pieten en Sinterklaas op de Dam. Niet voor de intocht, want die was al drie weken ervoor.
Foto Rob Mieremet / Anefo
Opblaasbootje bij de HES in Amsterdam, 6 december 1976. Waarom is onduidelijk. Op andere foto’s zien we drie roeibootjes, Sinterklaas met een paraplu en zijn medepassagiers met spandoeken. De slogans luiden: “Vier Sinterklaas” en “Commerciële afdeling”. Geen actievoerders, lijkt me. Eerder een ludieke viering van economiestudenten. Sinds Jan Schenkman in 1850 het lied 'Zie ginds komt de stoomboot' schreef, komt Sinterklaas aan in een stoomboot, en rijdt hij verder op een paard. Maar je ziet hem ook wel in een watervliegtuig, op een step of op een shovel. Een beetje spelen met de waardigheid van de bisschop hoort bij het feest.
Foto Rob Croes / Anefo
De Verlosser ontmoet de beschermheilige. Ze komen allebei vers uit Spanje, om elkaar te treffen op de Dam. Sint-Nicolaas hangt voetballer Johan Cruijff de Erepenning van Verdienste om, in aanwezigheid van burgemeester Wim Polak (links). Daarna rijdt Cruijff mee in de stoet, in een open rijtuig. Beetje vreemd, ik neem aan dat hij nogal wat van de aandacht en adoratie wegtrekt. Het is 18 november 1978. De Sinterklaasintocht is deel van Cruijffs afscheidstournee. Hij is in april gestopt bij Barcelona, eerder in november speelde hij zijn afscheidswedstrijd met Ajax tegen Bayern München. Ingemaakt met 0-8, de grootste nederlaag in zijn loopbaan. Een half jaar na dit afscheid speelt Cruijff alweer, bij de Los Angeles Aztecs. Na faillissement van zijn Spaanse bedrijf moet hij weer het veld op om geld te verdienen.
Foto Hans van Dijk / Anefo