Opinie

Brede stroom van ongenoegen verdient serieuze aandacht

Gele hesjes

Wat in Frankrijk twee weken geleden begon als protest van automobilisten tegen de hoge dieselaccijnzen, is uitgegroeid tot een brede beweging tegen … ja, tegen wat eigenlijk? Tegen alles. Waarmee het verzet tevens ongrijpbaar is geworden. Bovendien ontbreekt behalve een coherent eisenpakket tot nu toe duidelijke leiding.

Parijs was zaterdag een slagveld. Ook in andere grote Franse steden gingen mensen, gekleed in de inmiddels symbolische gele hesjes, de straat op. Verschillenden van hen richtten op grote schaal vernielingen aan. Daarbij werd niets gerespecteerd. Het besmeuren en beschadigen van de Arc de Triomphe en het daaronder gelegen graf van de onbekende soldaat was niet anders dan puur vandalisme. Natuurlijk kan dit worden afgedaan als de bekende collateral damage, passend bij straatrumoer, zeker in Frankrijk. Maar te denken geeft het wel dat blijkbaar niets meer heilig is.

Juist de richtingloosheid en onvoorspelbaarheid van het protest markeert het riskante en explosieve van de huidige situatie. Als er al iets van een gemeenschappelijke noemer in het protest valt te ontdekken, dan is het ontevredenheid. Maar ontevredenheid kan vele oorzaken hebben en door velen misbruikt worden. Daarom is het ook zo moeilijk voor de eerst aangesprokene, de Franse president Emmanuel Macron, die nog vele pijnlijke hervormingsmaatregelen op zijn agenda heeft staan, met een helder en concreet antwoord te komen.

Deëscaleren is vooralsnog voor hem de enig begaanbare weg. Hij heeft er dan ook verstandig aan gedaan niet direct de noodtoestand af te kondigen waarop werd gespeculeerd. Dit zou degenen die slechts chaos willen creëren alleen maar ten goede komen. Dit laat onverlet dat moet worden opgetreden tegen de welhaast nihilistische relschopperij. Het is te hopen dat het Macron met deze aanpak lukt de rust enigszins terug te laten keren.

Maar hiermee is nog geen oplossing gevonden voor de plotselinge uitbarsting van ongenoegen. Integendeel, het gelehesjesprotest is inclusief gewelddadigheden afgelopen vrijdag overgeslagen van Frankrijk naar Brussel. Dat er ook nog vreedzaam gedemonstreerd kan worden, bewezen 65.000 mensen zondag tijdens de mars in de Belgische hoofdstad voor een beter klimaat.

De gele hesjes waren op zeer bescheiden schaal zaterdag ook te zien in Nederland. Bij de demonstratie in Den Haag viel het caleidoscopische pakket aan eisen op. Geageerd werd tegen E-nummers op de voedselverpakkingen, het „fake-nieuws van het NOS-Journaal” dan wel de afschaffing van het referendum. De vrouw met het bord „Ik ben het zat”, vatte de stemming ontegenzeggelijk het best samen.

Voor Nederland kan het nog schouderophalend worden afgedaan. Maar de aanvankelijke massaliteit van het protest in Frankrijk moet toch te denken geven. De verleiding is groot om parallellen met 1968 te trekken. Dit is te makkelijk, alleen al omdat 2018 geen 1968 is. Maar dat er iets borrelt, is duidelijk.

Er is in de westerse wereld al langer sprake van een brede stroom van ongenoegen die zich op allerlei manieren uit. Als daar iets gemeenschappelijks in valt te ontdekken is dit het gevoel van ‘er-niet-meer-bij-te-horen’. Bestuurders zullen dit signaal – hoe moeilijk dit ook is – op de één of andere manier serieus moeten nemen. Dat begint met het niet ontkennen van dat gevoel.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.