Wordt ouderwets tv-kijken duurder?

Zes vragen over de kabel NPO, RTL en SBS/Talpa willen meer geld van de kabelaars voor het uitzenden van hun zenders. Als ze daarin slagen wordt dat waarschijnlijk doorberekend aan de klant.

De publieke omroep moet op zoek naar nieuwe bronnen van inkomsten, nu minister Slob (Media, CU) snijdt in het mediabudget. Die zoektocht leidt naar Ziggo, KPN en andere distributeurs. Zij zouden meer moeten betalen om de publieke tv-netten, themakanalen en radiozenders te mogen doorgeven.

Dat is in elk geval de inzet van de onderhandelingen die de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) nu in het geheim voert met de distributeurs. Meer geld is niet onredelijk, vindt de NPO, want juist de kabelaars hebben de afgelopen jaren flink verdiend aan zijn programma’s.

Hilversum, zo klonk het regelmatig op het Mediapark, zou niet langer een ‘wingewest’ moeten zijn van internationale telecom- en tech-concerns. Een hogere doorgiftevergoeding moet bovendien de dalende reclame-inkomsten van de Ster compenseren.

Omroepen en distributeurs willen niks kwijt over de onderhandelingen, maar onafhankelijke deskundigen zeggen dat de publieke omroep vermoedelijk zal slagen in zijn opzet: meer geld van de kabelaars naar de NPO. Ook RTL en SBS/Talpa willen meer geld voor hun zenders.

Als de distributiebedrijven meer moeten betalen aan de zenders zullen zij dat waarschijnlijk doorberekenen aan hun abonnees. Zo stijgt hun maandbedrag en betaalt de kijker voor de bezuinigingen op de publieke omroep. Wie zich een extra abonnement op Netflix of Videoland kan veroorloven zal er niet veel van merken, maar voor minder rijke kijkers weegt een duurder kabelabonnement zwaarder.

Zes vragen over de doorgiftevergoeding.

1. Waarover praten de omroepen en de kabelaars precies?

De distributeurs betalen NPO, RTL, SBS/Talpa en andere tv-bedrijven jaarlijks een vergoeding om hun zenders te mogen doorgeven.

Het gaat om vele miljoenen euro’s. Volgens drie geraadpleegde telecom- en mediadeskundigen betalen de distributeurs ruwweg 2 euro per abonnee per maand voor de inkoop van de ruwweg zo’n veertig zenders van het basispakket. Nederland telt 7,4 miljoen huishoudens met een tv-abonnement. „Twee euro per aansluiting per maand lijkt nog een conservatieve schatting, maar je komt al snel op een bedrag van 180 miljoen euro per jaar in totaal”, zegt Rogier van Schelven van adviesbureau Kwink Groep in Den Haag.

Van dat totaalbedrag kreeg de publieke omroep in 2015 ruim 23 miljoen euro, meldt het jaarverslag van de NPO onder de post ‘vergoeding doorgifte publieke zenders’. Vorig jaar was dat bedrag gestegen tot bijna 38 miljoen euro. Dat komt neer op 42 cent per abonnee per maand.

Ook RTL meldt al enige jaren sterk stijgende distributie-inkomsten, tot 320 miljoen euro in 2017 voor heel Europa. Hoeveel RTL Nederland jaarlijks ontvangt wil het niet vertellen.

2. Krijgt de publieke omroep inderdaad meer geld?

Als de NPO een distributievergoeding zou ontvangen naar rato van het kijktijdaandeel (circa een derde), komt dat volgens onderzoek van Kwink Groep op 57 miljoen euro. Dat is 64 cent per abonnee per maand. De NPO stuurt volgens betrokkenen aan op tenminste zo’n bedrag.

Hendrik Rood, telecomexpert van onderzoeks- en adviesbureau Stratix in Hilversum, verwacht dat de NPO nog meer geld uit distributie zal halen. „Als de publieke omroep binnen enkele jaren 1 euro per maand per abonnee gaat ontvangen, dan krijgt ze 90 miljoen per jaar binnen. Dat is een aardige compensatie voor de afnemende Ster-inkomsten.”

Rood voorziet dat ook RTL en Talpa hun tarieven zullen opvoeren. Distributie-inkomsten vormen 5 procent van de totale omzet van RTL Group en er is volop ruimte voor groei, aldus het grootste tv-concern van Europa. Dit is volgens RTL noodzakelijk gezien teruglopende reclame-inkomsten en duurdere rechten. Talpa Networks (SBS, Veronica) bevestigt dit beeld. Maar met Ziggo, KPN en andere distributeurs is vastgelegd hierover niets te zeggen.

3. Wat vinden de kabelbedrijven?

NPO, RTL en Talpa onderhandelen nu met de grote en kleinere distributeurs. Ieder apart, aan ruim tien tafels. Die gesprekken beloven hard te worden, gezien de eisen. „Die verschillende en geheime onderhandelingen zijn niet gezond”, zegt een betrokkene van een grote telecompartij die niet met zijn naam in de krant wil. „De NPO zou één tarief voor alle distributeurs moeten hanteren en dat zou openbaar moeten zijn.”

Mathieu Andriessen, directeur van brancheorganisatie NLconnect die onderhandelt namens de kleinere distributeurs: „We staan met de rug tegen de muur. Met de verhoging van de tarieven maakt de publieke omroep misbruik van zijn positie. De inkoopprijs van tv-zenders zou juist moeten dalen, want de lineaire kijktijd, het gewone tv-kijken, daalt.”

Dat betekent volgens Andriessen dat burgers de bezuinigingen van het kabinet ophoesten via hogere tarieven van de kabelaars. „De Tweede Kamer stimuleert de publieke omroep om de tekorten elders op te vangen. Maar wij en onze klanten zijn daar het slachtoffer van.”

4. Maar dan nemen de distributeurs de NPO toch niet op in hun pakket?

De NPO is onmisbaar voor veel kijkers en dus voor Ziggo, KPN en kleinere distributeurs. Net als RTL en Talpa trouwens. De Mediawet verplicht distributeurs met meer dan 100.000 abonnees bovendien om de publieke tv- en radiozenders op te nemen in het basispakket. Die eisen stonden even ter discussie, maar in een brief aan de Tweede Kamer in mei zei minister Slob dat hij zowel de aanbodplicht voor de distributeurs handhaaft als de opname van NPO 1, 2 en 3 in een standaardpakket. Slob vindt opheffing „zeer riskant […] gegeven de grote uitdagingen van de mediasector”. Gezien de dreigende buitenlandse en online concurrentie wil Slob de plichten voor kabelaars intact houden.

Van Schelven (Kwink Groep), die de distributie uitgebreid onderzocht voor Slob en adviseerde het verplichte standaardpakket te schrappen, wijst op een „complex spel waarin beide partijen grote onderhandelingsmacht hebben. Distributeurs en omroepen wegen de distributievergoeding, maar ook de positionering van de zenders in de programmagids, de kwaliteit van de doorgifte en aanbod van onlinediensten als NPO Start en Videoland.”

5. Is kijken via internet een oplossing?

In de VS gebeurt dat al veel meer. Daar kijkt al bijna 15 procent van de huishoudens zonder kabelabonnement. Cord-cutting heet dat: abonnees ‘knippen’ hun kabel door en staken hun tv-abonnement dat vaak veel duurder is dan in Nederland. Ze kijken via internet naar Netflix of YouTube of een andere onlinedienst. Nederland telt relatief weinig cord-cutters, 5 procent van alle huishoudens volgens onderzoeker Telecompaper. Dat komt onder meer door een uitgekiende marketing van distributeurs die hun tv-abonnement verkopen in combinatie met internet en (vaste en mobiele) telefonie.

Verder is nog wel het een en ander aan te merken op de gratis videodienst van de publieke omroep. NPO Start heeft een lage beeldkwaliteit (SD). De reden is geldgebrek, zegt NPO, en niet het opzettelijk bevoordelen van kabeldistributie (wel in HD) boven online. Kabelaars gaan klagen als zij een hogere vergoeding moeten betalen voor de publieke zenders terwijl die via een andere weg, over hun eigen netwerk, gratis wordt getoond op het net.

6. Is satelliet dan een alternatief? Of kijken via de ether?

Tot augustus 2014 waren Nederland 1, 2 en 3 nog gratis te ontvangen via de satelliet, maar dat is nu louter nog betaald via een abonnement bij CanalDigitaal. Tot toen betaalde NPO voor satellietdistributie, maar nu moet juist CanalDigitaal aan NPO betalen.

Of kijken via de ether? Dat deed vroeger iedereen, met een spriet op het dak, tegen betaling van kijkgeld. Nu is dat Digitenne van KPN. Die dienst heeft nog maar 200.000 abonnees, tegen eerder 900.000. KPN ontmoedigt Digitenne met snel stijgende tarieven (van 6 euro in 2008 naar 15,50 in 2018), omdat het bedrijf liever pakketten met interactieve TV, internet en (mobiele) telefonie verkoopt.

Wie echter zelf een decoder en een zogenoemde DVB-T antenne koopt – of Digitenne opzegt – kan gratis Nederland 1, 2 en 3 bekijken. Enkele honderdduizenden huishoudens kijken zo gratis NPO. Deze gratis ether fungeert als een ‘poor man’s publieke omroep’.

KPN verkreeg de licentie tot 2030 voor de volgende generatie etheromroep, DVB-T2 genoemd. Deze biedt zenders in HD-kwaliteit. Momenteel schakelt KPN over. NPO betaalt KPN kosten voor distributie, zodat NPO blijft voldoen aan de ‘gratis’ plicht. In ruil daarvoor krijgt KPN de NPO-zenders gratis in Digitenne.

Tv-kijken via de mobiele telefoon is nog steeds een prijzig alternatief. Wie via 4G kijkt is vaak snel door zijn databundel heen. De NPO wil gratis gebruikmaken van de volgende generatie mobiele netwerken, 5G, om direct zijn publiek te kunnen bereiken. De NPO wil in de toekomst 5G-spectrum krijgen toegewezen om te kunnen uitzenden, zo zei manager distributie Marc Poppenk. Hij vindt dat het ontvangen van de publieke omroep niet ten koste mag gaan van de databundel van de kijker. De NPO wil dat afdwingen bij distributeurs als KPN, VodafoneZiggo en T-Mobile via nieuwe regulering van Den Haag.

Het is de vraag of de NPO de verhoudingen met de distributeurs op termijn echt op scherp wil zetten. De publieke omroep – en RTL en Talpa – hebben distributeurs als Ziggo en KPN immers hard nodig om te overleven in de strijd met de buitenlandse concurrenten.

    • Peter Olsthoorn