NRC beantwoordde vragen over de protesten van de gele hesjes in Frankrijk

In Frankrijk is het al enkele weken onrustig door protesten waarbij al tientallen gewonden en zelfs drie doden zijn gevallen. Correspondent Peter Vermaas beantwoordde vragen van abonnees.

In aanloop naar de grote demonstratie van zaterdag protesteerden de ‘gele hesjes’ vorige week in Narbonne tegen de stijging van de brandstofprijzen. Foto Idriss Bigou-Gilles

Al weken wordt Frankrijk geteisterd door grootschalige demonstraties van een radicale beweging die zich de gele hesjes noemen. Het gaat er bij deze protesten vaak hard aan toe. Wat begon met boosheid, vooral op het platteland, tegen de hoge brandstofprijzen, is een brede beweging tegen vermeend afgenomen koopkracht en hogere belastingen geworden. Het is, in de woorden van Macron, „een beetje van alles en om het even wat”.

Lees ook: Hoe moet de Franse regering de dialoog aan gaan met de beweging zonder leiders?

Inmiddels heeft de beweging zich ook uitgebreid naar België en Nederland, met wisselend succes.

Frankrijk-correspondent Peter Vermaas beantwoordde vanochtend van 11.00 uur tot 13.00 uur vragen van abonnees. Deze staan onderaan en om ze te zien moet u zijn ingelogd. Hier kunt u een aantal vragen en antwoorden al lezen:

Wat voor bijzondere ‘coalities’ komen er samen in deze brede protestbeweging?

Peter Vermaas: Als je de cijfers in opinieonderzoeken goed bekijkt, dan zie je dat eigenlijk iedereen die in de eerste ronde van de verkiezingen in 2017 niet op Macron heeft gestemd, nu het verzet van de gele hesjes steunt. Maar dat zijn natuurlijk niet allemaal mensen die de straat op gaan. Daarbij zie je inderdaad interessante coalities van mensen die in het verleden bij (uiterst) links of bij (uiterst) rechts actief zijn geweest.

Terwijl in de eerste dagen van de bezettingen op kruispunten en rotondes veel racistische en homofobe incidenten waren, keek ik ervan op dat bijvoorbeeld ook de Franse actiegroep La Vérité Pour Adama (een soort Black Lives Matter, tegen politiegeweld en antikapitalistisch) zich bij het verzet aangesloten. De zeer linkse schrijver Édouard Louis, die in een arm milieu in Noord-Frankrijk opgroeide, herkent zich ook in het verzet - maar ik heb hem nog niet met een geel hesje gezien.

Macron is verkozen als iemand die anti-establishment is. Wat zijn de stappen die ervoor hebben gezorgd dat dit zo is omgeslagen?

PV: Zo heeft hij zich tijdens de campagne van 2017 inderdaad gepresenteerd. Hij had geen echt partijpolitiek verleden, was jong, nooit ergens verkozen geweest (zelfs niet in de gemeenteraad) en hij liet als minister zien dat hij “out of the box” kon denken.

Maar hij was natuurlijk heel erg deel van dat establishment. Zoals zoveel Franse bestuurders en topambtenaren heeft hij de elitaire École Nationale d’Administration gevolgd. Hij werkte als topambtenaar, was een tijdje in dienst bij een zakenbank, werd een van de belangrijkste economische adviseurs van president Hollande en daarna minister. Zijn carrière ging razendsnel, maar een echte buitenstaander is hij niet.

Ik snap de frustraties van de leeglopende industriegebieden, ik snap het geweld niet (daarmee verliezen ze toch sympathie van publiek). Wie heeft er belang bij al dat geweld? Is hier sprake van invloed Russen?

PV: Een deel van het geweld komt radicale activisten van uiterst links en
uiterst rechts voor wie geweld een legitiem middel is in de strijd tegen het kapitalisme of het huidige politieke systeem. Maar veel mensen die maandag wegens het geweld moesten voorkomen in snelrechtprocedures in de rechtbank van Parijs, hadden helemaal niet zo’n radicale achtergrond. Terwijl de geoefende slopers weten hoe ze aan de politie moeten ontkomen, waren onder de gearresteerden vooral gewone mensen uit de provincie bij wie de stoppen waren doorgeslagen. De woede tegen de heersende macht is bij deze groepen echt heel groot en oprecht. Als mensen uit de provincie komen en proberen te demonstreren op de Champs-Élysées of in de buurt van Macrons Élysée en worden tegengehouden door honderden agenten en gendarmes, dan knapt er blijkbaar iets.

De Russen zijn daar niet voor nodig, maar je kunt zeggen dat de Russische tv-zender RT de boel wel op scherp zet door bij zelfs de kleinste demonstratie in Frankrijk live op internet en via sociale media-accounts de gewelddadigheden uit te zenden. Verliezen ze sympathie door het geweld? Het merkwaardige is dus dat dat niet zo is. Daar rekende de regering ook op, maar uit peilingen blijkt dat het geweld en de vernielingen geen enkele invloed hebben op de driekwart van de Fransen die de beweging zeggen te steunen.

Waarom blijven ze protesteren? Wat willen ze daardoor bereiken?

PV: Er zijn verschillende soorten gele hesjes. Sommige mensen willen vooral dat de stijgende ecotaks op brandstof wordt teruggedraaid, maar de meeste mensen geven uiting van een bredere onvrede over belastingen en eisen een serieus gebaar van de regering dat hun koopkracht verbetert. Ze weten dat de meeste Franse regeringen uiteindelijk door de bocht gaan en met concessies komen. Demonstreren werkt.

Sommige radicalere elementen protesteren in brede zin tegen het kapitalisme of de consumptiesamenleving. Het is de reden dat ze zondag bankgebouwen, makelaarskantoren en oa luxewinkels vernielden. Veel van deze linkse activisten (zgn “casseurs”) gingen ook slopend door Parijs tijdens de demonstraties onder president Hollande tegen de hervorming van het arbeidsrecht. Nu dragen ze een geel hesje, maar ze willen nog steeds een andere samenleving en noemen geweld daarbij “gerechtvaardigd”.

De protesten in Frankrijk komen voort uit een breed levend gevoel van diepe teleurstelling over Macron. Lees: Vrijwel nergens in Europa is het wantrouwen in instituties en in de elite zo groot

Zien de gele hesjes dit als een poging tot een nieuwe revolutie en valt er daarom niet mee te onderhandelen?

PV: Fransen nemen inderdaad nogal snel het woord revolutie in de mond. Vanaf hun schooltijd krijgen ze te horen dat al het goede van de revolutie komt en dat het volk uiteindelijk altijd gelijk zal krijgen. Het verklaart voor een deel het opstandige karakter van veel Fransen. De woorden die gebruikt worden door de ‘gele hesjes’ verwijzen daar ook vaak naar: bij de demonstraties in Parijs wilden ze het liefst zo dicht mogelijk bij het Élysée van Macron protesteren en de politie vreesde een “bestorming”, zoals bij de Bastille in 1789.

Dat niet met ze te onderhandelen is, heeft ook andere redenen: er zijn geen leiders die unanieme steun in de beweging hebben. De gematigder mensen die zich als woordvoerders hebben opgeworpen, zeggen de laatste dagen doodsbedreigingen te hebben ontvangen van andere gele hesjes. Ook zijn hun eisen niet zo eenduidig. Het protest keert zich tegen hoge brandstofprijzen, maar ook tegen belastingen in het algemeen, verlies aan koopkracht, Macron zelf en, bijvoorbeeld, subsidies aan bedrijven.

Zullen eventuele beslissingen gevolg hebben voor Europa (en ons dus ook) of is dit iets landelijks?

PV: Ja, er zijn zeker consequenties voor Europa. Op twee niveaus.

In de eerste plaats voor de eurozone: terwijl Macron in zijn eerste jaar erin geslaagd is om (voor het eerst in tien jaar) het Franse begrotingstekort onder de Europese norm van 3 procent te krijgen, loopt het tekort komend jaar door tegenvallende groei weer op tot 2,9 procent. Nu Macron met dure tegemoetkomingen naar de gele hesjes komt, is de kans groot dat in 2019 de grens weer doorbroken wordt.

Een andere consequentie voor de EU is dat Macron door de diepe politieke crisis van de afgelopen weken veel van zijn glans kwijt is en daardoor aan autoriteit zal inboeten in EU-verband. Dat maakt het voor hem moeilijker om kritische andere landen, zoals Nederland en Duitsland, te overtuigen van zijn EU-hervormingsplannen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.