May is hoopvol voor cruciaal debat

Brexit

De voortekenen zijn niet gunstig maar de Britse premier denkt het Lagerhuis nog achter haar deal met de EU te kunnen krijgen.

In een plas is de weerspiegeling te zien van betogers in Londen voor het Britse parlement. Ze protesteren met Europese vlaggen tegen de aanstaande Brexit. Foto Frank Augstein/AP

Aan het begin van de middag zal premier Theresa May dinsdag het woord voeren in het Lagerhuis. Daarmee begint een van de belangrijkste debatten uit de recente Britse parlementaire geschiedenis. De premier zal opnieuw vertellen dat haar Brexit-deal goed is voor het Verenigd Koninkrijk. Dat de Britten, na 45 jaar en elf maanden van deelname aan Europese integratie eindelijk bevoegdheden vanuit Brussel terughalen naar het Paleis van Westminster. Dat na de Brexit het Britse parlement weer over migratie- en landbouwbeleid gaat.

May zal haar deal zo goed mogelijk trachten te verkopen. Vervolgens zal het Lagerhuis deze en volgende week vijf zittingsdagen lang maximaal acht uur per dag debatteren. Volgende week dinsdag, op 11 december, volgt de stemming. Dan zal blijken of een meerderheid van de 650 Lagerhuisleden voor zekerheid kiest en de plannen van May steunt of de deal verwerpt, waarmee de Britse politiek de overtreffende trap van instabiliteit en chaos ingaat. De premier deed alsof er geen twijfel bestaat aan haar overredingskracht. „Ik zal over twee weken nog in functie zijn”, zei ze tegen de commerciële omroep ITV.

In het Lagerhuis sprak ze over de resultaten van de G20-top in Argentinië. Ze wilde duidelijk maken dat ondanks alle tegenslagen, ruzies binnen de Conservatieve Partij en concessies in Brussel de Brexit nog steeds een ambitieus plan is. „Ik sprak over toekomstige handelsakkoorden met Canada, Australië, Chili en Japan”, zei May.

Toch haalde ze haar eigen poging de Brexit als een buitenkans neer te zetten deels onderuit. Ze zei dat een vrijhandelsverdrag met Japan moet lijken op de overeenkomst die dit Aziatische land – de op twee na grootste economie ter wereld - vorig jaar sloot met de EU. Een Global Britain in het kielzog van de EU is niet het droombeeld van Brexiteers.

Noodoplossing

Dat de Brexit van May geen weg naar vrijheid is, bleek uit het advies van Geoffrey Cox, de hoogste juridische adviseur van de regering, aan May. Cox bekeek de noodoplossing die er na de Brexit voor moet zorgen dat de grens op het Ierse eiland even ‘onzichtbaar’ blijft als nu.

May ging er in Brussel mee akkoord dat het gehele Verenigd Koninkrijk onderdeel blijft van een douane-unie met de EU. Noord-Ierland zal bovendien aanzienlijke delen van de regels van de Europese interne markt volgen. Dat zou „een praktische barrière opwerpen voor het Verenigd Koninkrijk om handelsovereenkomsten aan te gaan”, schreef Cox, die met zijn basstem, enthousiasmerende toespraken en anti-EU opvattingen een cultstatus bij de Tories geniet.

Vooralsnog schaart Cox zich achter May. De deal is niet perfect, zei hij. Maar geen enkel einde „aan een lange en intieme unie” is makkelijk, zei de juridische adviseur. Toch zal zijn juridische analyse de komende tijd gebruikt worden als munitie tegen May.

Dat is het grootste probleem van de premier: geen enkel argument voor haar plannen of dreigement over wat er gebeurt als de deal wordt weggestemd beklijft. Waarschuwt de Bank of England voor een diepe crisis als de Britten uittreden zonder akkoord? Brexiteers halen hun schouders op.

Lees ook: Corbyn in lastig parket voor Brexit-debat

Dat zei centralebank-president Mark Carney immers ook in aanloop naar het referendum in 2016 en toen bleek het niet te kloppen.

Als May en de ministers die loyaal blijven in de vijf zittingsdagen het sentiment weten te keren, komt een ordentelijke Brexit opeens dichtbij. Als een meerderheid van het Lagerhuis instemt met de deal, zal de regering een gedetailleerd wetsvoorstel indienen dat de Brexit regelt. Het parlement zal dat in januari behandelen. Dan kunnen er nog op- en aanmerkingen komen, maar de grote lijn staat vast: de politiek steunt de Brexit zoals May die is overeengekomen met de EU.

Tegenstemmers

Levert het marathondebat daarentegen geen kentering op, dan stemt de volledige oppositie tegen de deal. De Noord-Ierse unionisten, de gedoogpartner van May, zullen hetzelfde doen. Zij vinden dat het akkoord de positie van Noord-Ierland als onlosmakelijk onderdeel van het Verenigd Koninkrijk aantast. Tientallen Tories hebben eveneens aangekondigd de deal te willen verwerpen.

Stemt een meerderheid van het Lagerhuis tegen, dan heeft May formeel tot 1 januari om met een voorstel te komen hoe de Brexit verder moet verlopen. Ze kan aankondigen opnieuw met de EU te willen onderhandelen, ook al heeft Brussel dat uitgesloten. Ze kan een nieuw referendum in gang zetten, ook al is ze daar zelf tegen. Ze kan proberen in het Lagerhuis een tweederde meerderheid te vergaren om vervroegde verkiezingen uit te schrijven. May kan ook proberen de deal inhoudelijk ongewijzigd opnieuw in het Lagerhuis in stemming te brengen.

Dat is alleen realistisch als het Lagerhuis het akkoord nipt verwerpt. Met een paar politieke beloftes en wat masseerwerk kan ze mogelijk alsnog steun krijgen. Een aantal Lagerhuisleden zal hiervoor gevoelig zijn als blijkt dat het Lagerhuis zo verdeeld en besluiteloos is dat May steunen de enige manier is om een catastrofale No Deal te voorkomen.

Bij een groot verlies krijgt May niet tot 1 januari om met een vervolgplan te komen.

Luister ook de podcast: Haagse zaken goes Brexit: Het eilandgevoel

Een motie van wantrouwen in het Lagerhuis, gecombineerd met een coup binnen de Tories, lijkt dan onafwendbaar. De Conservatieven moeten dan op zoek naar een nieuwe partijleider. Het Lagerhuis heeft dan veertien dagen de tijd om een regering samen te stellen die op een meerderheid kan rekenen. Zo niet dan volgen algemene verkiezingen. Beide processen kosten weken of maanden.

Ruziënd en verdeeld stevent de Britse politiek af op No Deal.

    • Melle Garschagen