Klimaattop

Guterres: klimaatactie noodzakelijke weg naar betere wereld

Vooruitgang: van 307 naar 200 pagina's tekst

De eerste week van de klimaattop in Katowice wordt deze vrijdag afgesloten met een elf uur durende marathonsessie van de Poolse voorzitter. Hij gaat sinds 9 uur in de ochtend alle partijen langs om samen te vatten wat de ambtenaren de afgelopen zes dagen hebben bekokstoofd. Het belangrijkste document is het zogeheten ‘Rulebook’, de officiële handleiding bij het Klimaatakkoord van Parijs. De vooruitgang valt volgens betrokkenen niet tegen. Het document telde aanvankelijk 307 pagina’s. De belangrijkste taak van de onderhandelaars was dan ook: schrappen.

Zoals altijd in de klimaatonderhandelingen staan onderhandelingsdocumenten vol met zogeheten vierkante haken: passages (vaak ingebracht door individuele partijen) waarover nog onenigheid bestaat. Dat inmiddels eenderde van de tekst is verdwenen, is een goed teken.

Volgens ingewijden is de wil om een goed resultaat te bereiken bij de meeste partijen erg groot. Mogelijk zal de voorzitter zaterdagochtend een toelichting geven op de resultaten, ook dat wordt gezien als een signaal dat het opschiet.

Dat moet ook wel, want vanaf maandag zijn de ministers aan zet. Zij hebben vijf dagen om het eens te worden over het Rulebook. Maandag begint ook de politieke invulling van de Talanoa-dialoog. Dat is de naam die de kleine eilandstaat Fiji heeft gegeven aan de onderhandelingen over het verhogen van de ambitie. Dat is nodig om de doelstellingen van Parijs te halen.

Er zou wel eens een relatie kunnen bestaan tussen het soepele verloop van de gesprekken over het Rulebook en de rest van de onderhandelingen. Algemeen wordt namelijk verwacht dat bij de Talanoa-dialoog weinig vooruitgang wordt geboekt. Voorzitter Polen maakt geen haast met het verhogen van de ambitie en de landen willen volgend weekeinde wel graag met een positief verhaal naar huis.

De Poolse president biedt deelnemers aan de klimaattop in Katowice een concert aan. Foto Andrzej Grygiel/EPA

Meer klimaatactie

In Katowice wordt veel gesproken over de ‘emission gap’, de kloof tussen wat nodig is om ernstige klimaatontwrichting te voorkomen en wat landen hebben toegezegd om te doen. Een deel van die kloof kan gedicht worden door klimaatacties die niet onder de voorstellen van landen vallen.

Morgenmiddag wordt het Jaarboek voor mondiale klimaatactie 2018 gepresenteerd. In het onderhandelingsjargon valt dit binnen het zogeheten Marrakesh Partnerschap, waarover twee jaar geleden afspraken zijn gemaakt. Het jaarboek dient vooral als inspiratie.

Volgens Patricia Espinsa, hoofd van het VN-klimaatbureau, laat het jaarboek zien dat omvang, locaties en schaal van klimaatacties toenemen. En er is de wil om meer te doen. In een voorwoord schrijft Espinosa dat ze dit benadrukt omdat “vervallen in vertwijfeling en hopeloosheid een even groot gevaar is als zelfvoldaanheid, geen van beide kunnen we ons veroorloven.”

Lang leve steenkool op de klimaattop

Steenkool, volgens menigeen de grootste veroorzaker van klimaatverandering, is voorlopig niet weg te denken uit Katowice. Ook op de klimaattop, die plaatsvindt in een splinternieuw gebouw boven op een voormalige kolenmijn, valt regelmatig het woord steenkool. En zeker niet alleen in negatieve zin.

Dat begon al toen vorige week het Poolse staatsbedrijf JSW zich meldde als sponsor van de conferentie. Het bedrijf, naar eigen zeggen een van de grootste producenten van cokes, hoopt zichzelf daarmee te presenteren als een milieuvriendelijke leider in de mijnbouw. Dat gebeurt onder andere op een door JSW georganiseerde bijeenkomst over efficiënt gebruik van steenkool en de reductie van broeikasgassen.

Gisteren legde de Poolse president Andrzej Duda op de klimaattop uit dat zijn land het volste recht heeft om steenkool te gebruiken – volgens het Internationaal Energie Agentschap gebruikt Polen sinds de eeuwwisseling zo’n 20 miljoen ton kolen per jaar.

“Gebruikmaken van eigen natuurlijke hulpbronnen, steenkool in het geval van Polen, als basis van energiezekerheid, is niet in tegenspraak met klimaatbescherming en niet strijdig met vooruitgang op dit gebied.”

Duda wees onder andere op het feit dat emissies in Polen in de jaren negentig van de vorige eeuw daalden en dat Polen heeft voldaan aan de doelstellingen van het Kyoto-protocol. Dat dit meer te maken had met het verdwijnen van de verouderde industrie in het post-communistische Polen, zei hij er niet bij.

Duda wees ook op de noodzaak om “economische groei te verzoenen met zorg voor het milieu”. Het moet niet een keuze worden tussen banen en milieu. “We behouden beide of geen van beide”, aldus de president.

Ook de voorzitter van de conferentie, de Pool Michal Kurtyka, wees maandag op het belang van een rechtvaardige overgang naar een schone economie. Hij presenteerde de ‘Silezische verklaring van solidariteit en een eerlijke transitie’. En zei in een toelichting dat de gevolgen voor bijvoorbeeld de mijnwerkers in deze zuidelijke Poolse regio niet moeten worden vergeten.

Dat leidde weer tot grote verontwaardiging van kleine eilandstaten, die rechtvaardigheid voor werknemers in smerige industrie ondergeschikt vinden aan de rechtvaardigheid voor bewoners van laaggelegen eilanden die hun huis en misschien zelfs hun land verliezen door zeespiegelstijging.

Europa's grootste kolencentrale bij het Poolse Belchatow. Foto Kacper Pempel/Reuters

Rutte kondigt klimaatfonds aan

Premier Mark Rutte heeft in zijn toespraakje in Katowice aangedrongen op meer ambitie. Nederland zelf is bereid de reductie van broeikasgassen tot 2030 meer terug te brengen dan nu is afgesproken. Maar wel als andere Europese landen hetzelfde doen.

In Europa is afgesproken de uitstoot te reduceren met 49 procent in 2030 (ten opzichte van ijkjaar 1990). Als het aan Rutte ligt wordt dat 55 procent.

Rutte wees ook op het belang van aanpassing aan klimaatverandering. “Watermanagement zit al sinds de middeleeuwen in ons dna”, aldus de premier. Hij kondigde aan dat er een speciaal fonds komt voor klimaat en ontwikkeling met een bedrag van 160 miljoen euro.

Rutte noemde het niet, maar Nederland is een van de ondertekenaars van het ‘emotionele klimaat appel aan de internationale gemeenschap’ van de Oostenrijkse president Alexander Van der Belle.

Twitter avatar alain_berset Alain Berset De nederlandse Ministerpresident Mark Rutte @MinPres 🇳🇱 en ik zijn het eens: de klimaatverandering is de grootste uitdaging van onze tijd. De VN-klimaatkonferentie hier in #Katowice moet laten zien hoe de internationale gemeenschap deze wil oplossen. #ClimateChange @COP24 https://t.co/IiclZkpTe5

Turkije wil ontwikkelingsland zijn

De afgelopen maanden verliepen de klimaatonderhandelingen zo traag, dat het verstandig leek op de top in Katowice er een extra dag aan te plakken. Voor de officiële opening maakte dat niet veel uit, maar de onderhandelaars kwamen al een dag eerder naar Polen. Helaas is bijna drie uur van die dag opgegaan aan een gesprek over Turkije.

Het land staat op de lijst van geïndustrialiseerde landen, maar wil daar vanaf. In klimaatzaken hoopt Turkije zichzelf te laten downgraden tot een ontwikkelingsland. Dat heeft grote voordelen, want arme landen kunnen een beroep doen op financiële steun van de ontwikkelde landen.

Maar met name de Afrikaanse landen verzetten zich. Zij vrezen dat Turkije daarmee een te groot deel van hun geld gaat opsnoepen. Daar zouden ze wel eens gelijk in kunnen hebben. Uit een onderzoek van Act Alliance EU naar klimaatfinanciering door de Europese Unie blijkt dat Turkije tussen 2013 en 2016 meer klimaatfinanciering heeft ontvangen dan alle zogeheten ‘minst ontwikkelde landen’ bij elkaar.

Het Turkse verzoek werd afgewezen. Maar betrokkenen sluiten niet uit dat het onderwerp in de komende twee weken weer opspeelt.

Twitter avatar BCgonultas Bahattin Gonultas - In order to be eligible for financial support to carry out its initiatives, Turkey applied to the UN on Nov. 15 to switch its status from a developed to a developing country, - #COP 24 #Katowice Turkey aims to more effectively fight #climate change https://t.co/A2P0afjYw5

VN-chef Guterres maant tot spoed

In 2015 werd in Parijs een baanbrekend klimaatakkoord gesloten. Voor het eerst erkenden alle landen van de wereld hun verantwoordelijkheid om de opwarming van de aarde te beperken en de uitstoot van broeikasgassen te reduceren. Ook over de financiering van het klimaatbeleid, vooral voor de armste landen, werd een akkoord gesloten.

Het akkoord treedt in 2020 officieel in werking. Voor die tijd moeten er nauwkeurige afspraken worden gemaakt over het meten, controleren en vergelijken van de gemaakte afspraken. Daarnaast moet er worden gepraat over de beloftes van de landen. Met al die beloftes samen wordt het doel namelijk bij lange na niet bereikt.

Bij de officiële opening had VN-chef António Guterres vier ‘simpele’ boodschappen:

  1. De wetenschap vraagt om een ambitieuze reactie op klimaatverandering.
  2. Het Akkoord van Parijs biedt een kader voor maatregelen, laten we het gebruiksklaar maken.
  3. We hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om klimaatchaos te voorkomen, om de financiële beloftes van Parijs waar te maken en de kwetsbaarste gemeenschappen en landen te helpen.
  4. Klimaatactie biedt een noodzakelijke weg naar een betere wereld.

Guterres wijst op de cijfers van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) die stelt dat de 20 warmste jaren sinds het begin van de metingen plaatsvonden in de laatste 22 jaar. En dat de laatste vier jaar de allerwarmste waren. De afgelopen drie miljoen jaar was de concentratie van kooldioxide in de atmosfeer niet zo hoog als nu en de uitstoot daalt niet.

De landen die het meest verantwoordelijk zijn voor die uitstoot lopen achter bij de beloftes die ze hebben gedaan. Aan het begin van twee weken van stroperig overleg waarschuwt Guterres dat de tijd ontbreekt voor eindeloze onderhandelingen.

VN-chef António Guterres opent de klimaattop in Katowice. Foto Janek Skarzynski/AFP