Opinie

    • Arjen Fortuin

‘How to be gay’ is een hoognodige homocursus

Zap Margriet van der Linden laat in reisserie How to be gay (KRO-NCRV) zien hoe het op verschillende plaatsen is om homo te zijn. Relevante televisie, in tijden van #SorryJohan.

Margriet van der Linden met een lid van Gay men’s chorus in Los Angeles. Foto KRO-NCRV

De hashtag #SorryJohan was zaterdag nog niet uit de scorelijsten van de ophef gezakt, of daar was alweer aanleiding voor #SorryFrans. Want in Italië kwam paus Franciscus met de analyse dat homoseksualiteit een maatschappelijk ‘modeverschijnsel’ was. „Homoseksuele priesters kunnen beter vertrekken dan dat ze een dubbelleven leiden binnen de kerk.”

Een avond eerder had Derksen weliswaar gezegd dat hij hoopte dat homoseksuele jongeren en masse uit de kast zouden komen, maar de verhalen die mensen vertelden over hoe dat voor hen was geweest vond hij ‘huilverhalen’. Als je zo weinig bereid bent om je in anderen te verplaatsen, maakt het niet meer uit of je diep van binnen homofoob bent. Je jaagt hoe dan ook twijfelaars terug de kast in.

Precies tijdens Veronica inside werd vrijdagavond de tweede aflevering van Margriet van der Lindens sterke How to be gay (KRO-NCRV) uitgezonden, een persoonlijke reisserie rondom de vraag hoe het op verschillende plaatsen is om homo te zijn. Het is de voortzetting van #SorryJohan en #SorryFrans met andere middelen: een hoognodige homocursus voor wie de realiteit van het ‘modeverschijnsel’ niet wil zien.

Geruststellend ver weg

Als je oppervlakkig kijkt, lijkt de serie voor de westerling geruststellend. De grootste ellende is ver weg, in plaats of tijd. In de eerste aflevering ging Van der Linden mee op een Chinees cruiseschip vol aan het vasteland vaak heimelijke homoseksuelen. Daar onthulde een man bij verrassing zijn geaardheid aan zijn moeder. De vrouw stortte in en kon geen woord meer uitbrengen – al die jaren opvoeding waren in haar ogen voor niets geweest.

Voor de tweede aflevering bleef Van der Linden cultureel gezien dichter bij huis. De nadruk lag op het (best recente) verleden. In Los Angeles bezocht ze het Gay Men’s Chorus en sprak ze over de aidsepidemie van de jaren tachtig. Meer dan de helft van de zangers overleed destijds. Twee mannen vertelden hoe ze elkaar uiteindelijk bij het koor hadden gevonden nadat hun beider geliefden binnen een maand aan de ziekte waren gestorven.

Als een van de twee een oude groepsfoto van het koor pakt, wil hij laten zien wie er niet meer zijn. Zijn vinger gaat langs de hoofden. Als hij tien mensen heeft aangewezen zit hij nog steeds helemaal aan de linkerkant van de foto en krijgt hij het te kwaad.

Op de tiener Van der Linden maakte de aids-epidemie diepe indruk: „Dit is de straf voor wat ik voel”, dacht ze.

Pretoogjes

Ook wrang, maar lichter van toon is de ontmoeting met de 94-jarige George Montague, een van de 650.000 Britten die werden veroordeeld voor homoseksuele handelingen – hij was getrouwd maar mocht er van zijn vrouw eenmaal per maand op uit. De pretoogjes van George wijken nooit. Niet als hij vertelt hoe hij in 2000 seropositief raakte („Ik was naughty in een sauna in Bangkok”), niet als hij het plakboek toont met foto’s van de jongens van zijn leven, zelfs niet als hij zich herinnert hoe een politieagent in zijn dorp hem vertelde dat hij op de queer list stond die ze op het bureau bijhielden.

Ancient history in zekere zin – maar niet erg lang geleden. En ook: in Londen spreekt Van der Linden jongens in de partyscene, die na doorvragen zeggen het leven van een homo in Londen ‘eenzaam en stressvol’ te vinden.

Bijna had ik geschreven dat How to be gay verplichte kijkkost is, maar gelukkig herinnerde ik me bijtijds dat dit allemaal modeverschijnselen en huilverhalen zijn – #SorryJohan en #SorryFrans voor het storen.

    • Arjen Fortuin