Door Soros opgerichte universiteit vertrekt uit Boedapest

De universiteit ervaart druk van de Hongaarse president Orbán. Die krijgt veel kritiek in zijn Europese politieke familie.

Demonstratie vorige maand voor het behoud van de CEU in Boedapest. Foto Bernadett Szabo/Reuters

De Central European University (CEU), opgericht door de Hongaars-Amerikaanse miljardair en filantroop George Soros, verplaatst het leeuwendeel van zijn activiteiten van Boedapest naar Wenen. Dat heeft de onderwijsinstelling maandag bekend gemaakt. De CEU zei “gedwongen te zijn Boedapest te verlaten”.

Twitter avatar ceuhungary Central European U CEU Forced Out of Budapest: To Launch U.S. Degree Programs in Vienna in September 2019 #istandwithCEU https://t.co/8dmG6ILphK https://t.co/BlfPjhFpN9

De Engelstalige universiteit werd in 1991 opgericht en staat erom bekend pluralisme, kritische discussie en democratie aan te moedigen in voormalige communistische staten. Die focus is tegen het zere been van de Hongaarse premier Viktor Orbán, die de afgelopen jaren juist een steeds meer nationalistische en anti-liberale politieke koers ging varen. De CEU heeft sinds zijn oprichting meer dan tienduizend studenten opgeleid. De instelling reikt zowel Hongaarse als Amerikaanse diploma’s uit.

Lees ook: Hoe Hongarije de universiteit van Soros wegpestte

Weggepest

Orbán stelde de universiteit steeds strengere eisen, die de CEU allemaal zegt te hebben ingewilligd. Toch weigerde de Hongaarse regering een akkoord met de universiteit te sluiten, waardoor de CEU vanaf volgend jaar geen nieuwe studenten meer kan aannemen. Zo wordt de universiteit niet verboden, maar simpelweg gedwongen te verhuizen. In oktober ontnam de Hongaarse regering al de accreditatie van de opleiding genderstudies aan de CEU.

De internationale vakken van de universiteit worden vanaf september, wanneer het nieuwe studiejaar begint, naar Oostenrijk verplaatst. Rector Michael Ignatieff schrijft:

“Dit is zonder precedent. Een Amerikaanse instelling wordt uit een land gedreven dat een NAVO-bondgenoot is. Een Europese instelling wordt uit een lidstaat van de EU geknikkerd.”

‘Gooi Orbán eruit’

De onvrijwillige verhuizing van de CEU komt Orbán op de nodige kritiek te staan in Brussel. Sophie in ’t Veld (D66): “CEU is slachtoffer van een politieke campagne. Een autoritaire leider als Orbán kan moeilijk onafhankelijk en kritisch onderzoek verdragen.” Orbán gaat volgens haar de zoveelste rode lijn over. “Rechtsstaat, mensenrechten, democratie en academische vrijheid, het is duidelijk dat Orbán daar niets van moet hebben.” Zijn Europese politieke familie van christen-democraten, de EVP, waartoe ook het CDA behoort, “moet Orbán de deur wijzen”.

Ivo Belet, Europarlementariër van de Vlaamse christen-democraten (CD&V): “Binnen onze EVP-partijtop moet nu worden geagendeerd: Orbán hoort op deze manier niet meer thuis in de familie.” Hans van Baalen, VVD-Eurofractieleider: “Schandalig dat de academische vrijheid in Hongarije met voeten wordt getreden. De rode lijn is overschreden, dus ik verwacht dat EVP Orbán eruit gooit. Dat had de EVP gisteren al moeten doen.”

Twitter avatar judithineuropa Judith Sargentini And now for some extra bad news: Orbán did succeed in bullying the @ceuhungary out of Hungary. That famous red line of @ManfredWeber has been crossed. Will he act? https://t.co/0XzczM0vSk

Judith Sargentini, Europarlementariër voor GroenLinks en de rapporteur die in september met succes opriep tot de ‘artikel 7’-strafprocedure tegen Hongarije: “Een universiteit wegpesten: het is voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat zoiets gebeurt in Europa. Met Orbán kan de EVP de verkiezingen niet in.” Als de EVP Orbán blijft tolereren “legitimeert ze alles wat er verkeerd gaat in Hongarije”, aldus Sargentini. “Als je blijft wegkijken gaat Orban full speed voorwaarts op zijn manier.”

“Dit is een dieptepunt in de geschiedenis van de EU”, zegt vicepresident van de EVP en CDA-eurofractieleider Esther de Lange. Alles waar we na de val van de Muur bij de hereniging van West- en Oost-Europa voor stonden, krijgt nu een knauw.”

Ze verwacht dat Orbáns positie volgende week donderdag, als Angela Merkel en andere EVP-regeringsleiders voorafgaand aan de EU-Kersttop samenkomen, tot felle discussie zal leiden. Het sluiten van een universiteit in een EU-land is vooral voor Merkel de spreekwoordelijke druppel.

Laatste kans

“Orbán heeft de rode lijn overschreden”, zegt De Lange. Maar hij heeft wat haar betreft nog één kans. “Er ligt op Orbáns bureau een document waarmee het voortbestaan van de CEU kan worden gered. Tekent hij dat, dan ben ik tevreden.”

Of haar partij CDA met een ‘familielid’ als Orbán de Europese verkiezingsstrijd in kan gaan? “Hangt van die handtekening af”, zegt De Lange. “Maar het ziet er helaas niet naar uit Orbán daarmee nog over de brug komt.”

EVP-fractieleider Manfred Weber, namens de partij kandidaat om de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie te worden, toonde zich op Twitter “zeer teleurgesteld”.
“Onacceptabel dat in de EU van vandaag een universiteit gedwongen wordt om te vertrekken”, schrijft de Duitser Weber, die bekend staat als een ‘trouwe soldaat’ van Merkel. Hij spoort het Europees Hof aan om haast te maken met een uitspraak over een in de EU bekritiseerde nieuwe Hongaarse onderwijswet die de CEU in problemen bracht. Bronnen binnen de EVP-top hopen dat het Hof “die gewraakte onderwijswet naar de prullenmand verwijst.”

Maar voor de CEU is het al dan al te laat. De Lange: “Natuurlijk voelen we ons allemaal verantwoordelijk. Daarom hebben we als Europarlementariërs ook de artikel 7-strafprocedure tegen Hongarije in stelling gebracht. Nu is het aan de Europese regeringsleiders om zich ook uit te spreken over hoe het met Hongarije verder moet.”

Antisemitische complotten

De 88-jarige filantroop en Holocaustoverlevende George Soros is het mikpunt van een reeks antisemitische samenzweringstheorieën. In Hongarije beweren aanhangers van die theorieën dat Soros de Hongaarse regering omver wil werpen en het land wil laten overspoelen met migranten.

De in de Verenigde Staten woonachtige Soros kreeg in oktober een bombrief toegestuurd die afkomstig was van een complotdenker. Ook de Amerikaanse president Donald Trump heeft op Twitter de theorieën over Soros gedeeld.

    • Casper van der Veen
    • Tijn Sadée