Crisis in Belgische regering om migratiepact Marrakesh

De Belgische premier Charles Michel zou volgende week naar Marrakesh reizen om het VN-migratiepact goed te keuren. Coalitiepartner N-VA eist nu dat hij niet gaat.

Charles Michel in het parlement in België. Foto Stephanie Lecocq/EPA

Haalt de Belgische regering het eind van de week? Sinds deze maandag is de kans daarop aanzienlijk kleiner. Volgende week moet premier Charles Michel naar het Marokkaanse Marrakesh reizen om het VN-Migratiepact goed te keuren zoals beloofd. Maar de Vlaams-nationalistische coalitiepartij N-VA gaf onlangs plots aan bezwaar te hebben tegen het pact. Maandag werd de bewegingsruimte om toch nog een oplossing te vinden verder beperkt. „Een regering die naar Marrakesh gaat, steunen we niet”, aldus partijvoorzitter Bart De Wever. Ook het schrijven van een aanvullende verklaring bij het verdrag, zoals Nederland besloot te doen, is voor hem geen optie. Het pact zelf is problematisch, vindt de partij.

Tot recent dachten weinig politicologen dat de N-VA bereid zou zijn de regering, die nog maar krap zes maanden te gaan heeft tot de verkiezingen, te laten vallen. En ook premier Michel leek te denken dat een genuanceerde tekst bij het pact een oplossing was: hij wil absoluut geen internationaal gezichtsverlies lijden door het pact niet te accorderen. De kans is „behoorlijk groot” dat de regering er deze week niet uit komt, verwacht politicoloog Carl Devos van de universiteit in Gent.

Lees ook het commentaar van NRC: Het migratiepact van Marrakesh verdient een serieus parlementair debat

Koerswijziging N-VA

De ontstane crisis is grotendeels te wijten aan de koerswijziging van de N-VA. Een paar maanden geleden leek er nog weinig aan de hand. Premier Charles Michel verklaarde bij de Verenigde Naties vol overtuiging dat België het verdrag, waarover twee jaar is onderhandeld, zou tekenen. De Vlaams-nationalisten hadden nooit protest aangetekend. Sterker nog: de partij ging in oktober akkoord met de „actieve promotie” van het pact.

In die houding kwam een paar weken geleden verandering. Nadat Oostenrijk verklaarde het pact niet langer te ondertekenen en steeds meer andere landen bezwaren kregen, bleek ook de N-VA ontevreden. Daar hadden de gemeenteraadsverkiezingen van half oktober invloed op: de N-VA verloor toen stemmen aan anti-migratiepartij Vlaams Belang. Met het oog op de verkiezingen in mei 2019 zet de partij dus weer extra scherp in op migratie, en dit akkoord zou extra migranten naar Europa kunnen trekken, vreest de N-VA. Premier Michel moest dus maar een oplossing zoeken – anders zou de partij uit de regering stappen.

Maandagmiddag kwam het Belgische kernkabinet met spoed bijeen om over mogelijke oplossingen te praten. Zowel de N-VA als premier Michel gaf aan voorstellen te hebben. De Wever verklaarde dat de regering „zeker niet moet vallen”. Na afloop van de bijeenkomst van het kernkabinet verklaarden de aanwezigen ‘verder te werken aan een oplossing’. Maar nu ook de optie van een aanvullende verklaring niet langer op tafel ligt, is die ver weg, zegt politicoloog Devos. „Het kan dat juist door de zaak op het spits te drijven plotseling van alles mogelijk wordt, maar dat wordt wel moeilijker nu alle uitwegen dichtgespijkerd worden.”

Druppel

De relaties binnen de regering-Michel zijn al langer slecht of zelfs ronduit vijandelijk, zeker als het om het thema migratie gaat. Staatssecretaris van Migratie Theo Francken, hardliner binnen de N-VA, werd de afgelopen jaren al meermaals op het matje geroepen om zijn uitspraken.

Lees ook over Theo Francken: Geliefd en verguisd Vlaams politicus krabbelt steeds weer op

Na amper drie dagen in de regering werd al zijn ontslag geëist omdat hij aanwezig was geweest bij een ceremonie ter gelegenheid van de 90ste verjaardag van een oud-collaborateur. Vorig jaar beschuldigde Francken Artsen zonder Grenzen van „mensensmokkel” bij het redden van migranten op de Middellandse Zee.

Daar kwam de coalitie telkens uit, maar dit zou weleens de druppel kunnen zijn. Voor de N-VA is toegeven moeilijk, omdat de partij niet het beeld wil creëren de grenzen open te willen zetten. En premier Michel, wiens partij Mouvement Réformateur bij de lokale verkiezingen ook flink verloor, moet laten zien dat hij niet de „handpop” van de N-VA is, zoals vaak in Franstalige media geschreven is. Ook kan hij geen internationaal gezichtsverlies lijden nadat hij eerder beloofde het verdrag te ondertekenen.

Als de regering valt, dan is het onduidelijk wat er gebeurt. Mochten er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven, dan moeten die er binnen veertig dagen komen. Eind mei, nog voordat er waarschijnlijk een kabinet zou zijn gevormd, zouden er dan wéér verkiezingen zijn: de Europese én regionale – wat een electorale chaos zou opleveren. Mocht besloten worden tot mei te wachten met verkiezingen, dan zou er een tijdelijke oplossing met gedoogsteun kunnen komen. Dit zou betekenen dat er de komende maanden een nauwelijks functionerende regering aan het werk is. „De keuze tussen pest en cholera”, aldus Devos.

    • Anouk van Kampen